تحولات اجتماعی معاصر به روشنی نشان داده است الگوهای متمرکز، بخشینگر و پروژه محور در حوزه رفاه و پیشگیری اجتماعی، دیگر پاسخگوی پیچیدگیهای نوین آسیبهای اجتماعی نیستند.
تجربه جهانی و مطالعات نظری تأکید دارند «محله» باید بعنوان واحد پایه مداخله اجتماعی، «شبکهسازی اجتماعی» بعنوان سازوکار اجرا و «پنجره واحد خدمات اجتماعی» بعنوان سازوکار هماهنگی و همافزایی مورد توجه قرار گیرد.
بر همین مبنا، طرح «سلام محله» بعنوان زیربنای یکپارچه سازی تمامی طرحهای اجتماع محور سازمان بهزیستی طراحی شده و اکنون در ۲۷۵۰کانون محلهای در سراسر کشور شکل گرفته و در مسیر استقرار کامل قرار دارد.
سلام محله صرفاً یک طرح اجرایی نیست، بلکه معماری نوین حکمرانی اجتماعی محله محور است؛معماریای که دو کارکرد بنیادین را همزمان دنبال میکند.
سازماندهی و تجمیع تمامی فعالیتهای اجتماع محور و محله محور سازمان در قالب یک پنجره واحد خدمات در درون ساختار بهزیستی.
طراحی و استقرار یک نظام ارجاع محله محور که کانونهای ۲۷۵۰گانه را به یکدیگر و نیز به سایر مراکز دولتی، عمومی و نهادهای تخصصی متصل میکند.
در این چارچوب، سلام محله مجموعهای منسجم از طرحها و برنامههاست که از یک سو خدمات را در درون خود یکپارچه میکند و از سوی دیگر، با استقرار نظام ارجاع، افراد و خانوادههای نیازمند را به مراکز تخصصی مرتبط هدایت می کند.
این حرکت آغاز شده است و با تحقق کامل این دو هدف راهبردی (یعنی استقرار پنجره واحد خدمات و عملیاتی شدن نظام ارجاع)
سلام محله به الگوی تثبیت شده حکمرانی اجتماعی در سطح محلات کشور بدل خواهد شد. این مدل بر پشتوانهای غنی از مبانی نظری استوار است. نظریه سرمایه اجتماعی "رابرت پاتنام" نشان میدهد که شبکههای اعتماد، مشارکت مدنی و پیوندهای محلی، پیششرط توسعه پایدار اجتماعیاند.
نظریه توانمندسازی "آمارتیا سن" توسعه را نه صرفاً افزایش منابع، بلکه گسترش قابلیتهای انسانی تعریف میکند.
الگوی توسعه اجتماع محور که در شرق آسیا، کشورهای اسکاندیناوی و آمریکای لاتین تجربه شده، بر نقش فعال جامعه محلی در حل مسائل خود تأکید دارد.
همچنین رویکرد حکمرانی شبکهای، بهجای ساختارهای سلسله مراتبی، هماهنگی افقی میان کنشگران را مبنا قرار میدهد.
سلام محله تجلی نهادی این مبانی در سطح محلات کشور است و میکوشد سرمایه اجتماعی را فعال، توانمندسازی را نهادینه و شبکه همکاری محلی را پایدار سازد.
در چارچوب پنجره واحد خدمات، تمامی طرحهای اجتماع محور سازمان بهزیستی از طریق کانونهای سلام محله اجرا و هماهنگ میشوند.
برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه، طرح ۲۰۲۰ محله، برنامههای مدیریت خرد مالی و گروههای همیار سلامت روان زن سرپرست خانوار، طرح مانا، طرح خاتم، طرح پازک، طرح پاترا، جمعیت همیاران سلامت روان، شبکه تسهیلگران اجتماعی و تیمهای اورژانس اجتماعی، همگی در این بستر واحد سامان مییابند.
این تجمیع، موازی کاری را کاهش میدهد، از اتلاف منابع جلوگیری میکند و مداخلات پراکنده را به یک زیست بوم منسجم اجتماعی تبدیل میسازد.
همزمان، نظام ارجاع محله محور در حال استقرار است تا کانون سلام محله به گره مرکزی شبکه خدمات اجتماعی تبدیل شود.
در این ساختار،
افراد نیازمند میان کانونهای تخصصی محله ارجاع داده میشوند،
ارتباط سازمانیافته با دستگاههای دولتی و عمومی برقرار میشود،
خدمات فوریتی همچون اورژانس اجتماعی به خدمات پیشگیرانه و توانمندساز متصل می شود.
جریان اطلاعات اجتماعی محله بصورت نظام مند مدیریت میشود.
در واقع، سلام محله با الهام از تجربه مراکز یکپارچه خدمات اجتماعی در برخی کشورهای اروپایی و آسیایی، در پی آن است دسترسی مردم به خدمات را ساده، شفاف و کارآمد سازد.
یکپارچه سازی طرحهای تخصصی در این بستر با جدیت در حال انجام است.
طرح مانا با ۹۴۸کانون، ۲۵۰۰تسهیلگر و ۲میلیارد و ۷۰۰میلیون تومان اعتبار با هدف ارتقای تابآوری نوجوانان از طریق پروژههای محلی، از سال آینده بطور کامل در ساختار سلام محله اجرا خواهد شد.
طرح خاتم با تمرکز بر تقویت رابطه مادر و دختر، توانمندسازی روان شناختی و ارتقای مهارتهای زندگی، از سال جاری آغاز شده و در سال آینده بصورت نظام مند در این ساختار ادغام میشود.
طرح پاترا با ۵۲۳گروه و پوشش ۱۶هزار نوجوان و جوان ۱۴ تا ۳۴سال در مناطق محروم، در سال جاری و آینده در کانونهای ۲۷۵۰گانه مستقر خواهد شد.
طرح پازک با ۴۷۰کانون و پوشش ۱۳هزار زن، بهویژه زنان دارای همسر معتاد، بطور کامل به سلام محله منتقل شده و توسعه خواهد یافت.
جمعیت همیاران سلامت روان با ۱۹۰۰گروه، ۹۰۰۰عضو سازمانیافته و پوشش ۵۵هزار نفر که تبدیل به ۹۰۰مؤسسه ثبتشده است، بازوی مردمی پیشگیری در چارچوب سلام محله خواهد بود.
همچنین، تسهیلگران طرحهای مختلف در قالب یک شبکه حرفهای واحد با نظام آموزش، ارزیابی و ارتقای تخصصی، تجمیع میشوند و ۵۸۸تیم سیار اورژانس اجتماعی در کانونهای پرتردد مستقر شده و پیوند میان مداخله فوریتی و پیشگیری را برقرار میکنند.
تجربههای بینالمللی نیز مؤید این مسیر است. مراکز حمایت عمومی محلهای در ژاپن، الگوی خدمات یکپارچه رفاه محلی در کشورهای اسکاندیناوی، مدل بانکداری خرد گرامین در بنگلادش و الگوی توانبخشی مبتنی بر جامعه سازمان جهانی بهداشت، همگی نشان میدهند تمرکز خدمات در سطح محله، کارآمدی، مشارکت و اثربخشی را بطور معناداری افزایش میدهد.
سلام محله با بومی سازی این تجارب و اتکا به ظرفیتهای محلی، در پی آن است که معماری جدیدی از حکمرانی اجتماعی را در کشور مستقر سازد.
در این معماری نوین، پروژهها از حالت جزیرهای خارج میشوند، سرمایه اجتماعی فعال میشود، توانمندسازی جایگزین مداخله صرف میگردد، پیشگیری، حمایت و فوریت در یک زیستبوم واحد قرار میگیرند و حرکت به سوی حکمرانی اجتماعی محلهاول شتاب میگیرد.
امروز این مسیر آغاز شده است؛ پنجره واحد خدمات در حال شکلگیری و نظام ارجاع محله محور در حال استقرار است.
امید آن میرود با تداوم این حرکت و تحقق کامل این دو هدف راهبردی، سلام محله به الگوی ملی یکپارچه سازی خدمات اجتماعی در سطح محلات کشور تبدیل شود و فصل تازهای در سیاستگذاری و مدیریت اجتماعی ایران بگشاید.
نظر شما