به گزارش روابط عمومی ادارهکل بهزیستی استان اصفهان، نشست تخصصی بینالمللی «مدلهای جامعهمحور؛ تقویت جوامع محلی و مشارکت اجتماعی» با هدف تبادل دانش فنی، معرفی الگوهای موفق مداخله در اجتماعات محلی و بررسی ظرفیتهای مشارکت اجتماعی، با همکاری صندوق جمعیت ملل متحد و به میزبانی سازمان بهزیستی کشور برگزار شد و بهزیستی استان اصفهان نیز بهصورت برخط در این برنامه حضور داشت.
نمایندگان سازمان ملل متحد، صندوق جمعیت ملل متحد، سازمان جهانی بهداشت و جمعی از متخصصان و فعالان حوزههای اجتماعی، سلامت، سالمندی و جمعیت در این نشست، دیدگاهها و تجارب خود را درباره توسعه رویکردهای جامعهمحور و نقش اجتماعات محلی در ارتقای کیفیت زندگی گروههای مختلف جامعه ارائه کردند. در این نشست، تقویت تابآوری اجتماعی، توسعه حمایتهای محلهمحور، پیشگیری از انزوای اجتماعی سالمندان، ارتقای مراقبتهای یکپارچه و فردمحور، آموزش مراقبان، گسترش فعالیتهای داوطلبانه و تقویت گفتوگو و همبستگی میاننسلی، بهعنوان مهمترین مؤلفههای یک جامعه سالم، تابآور و مشارکتجو مورد تأکید قرار گرفت.
طرح «سلام محله»؛ بستری برای فعالسازی ظرفیتهای اجتماعی
میساء الغرباوی، هماهنگکننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران، در این نشست با اشاره به اهمیت رویکردهای محلهمحور، طرح «سلام» را ابزاری برای تقویت تابآوری و حمایت اجتماعی دانست. وی بر ضرورت شکلگیری محیطهای محلی مشارکتپذیر و شمولگرا تأکید کرد؛ محیطهایی که در آنها دیدگاههای مختلف در فرآیندهای تصمیمگیری مورد توجه قرار گیرد و زمینه برای حضور فعال همه گروههای جامعه فراهم شود. الغرباوی همچنین تبادل دانش و تجربه میان کشورها را یکی از مسیرهای مؤثر برای توسعه برنامههای اجتماعمحور برشمرد و به تجارب کشورهایی مانند چین، ژاپن و سنگاپور در این حوزه اشاره کرد. در این بخش، طرح «سلام محله» سازمان بهزیستی بهعنوان ظرفیتی برای جلب مشارکتهای مردمی، شناسایی توانمندیهای محلی، افزایش پیوندهای اجتماعی و بهرهگیری هدفمند از ظرفیت داوطلبان مورد توجه قرار گرفت.
ضرورت آمادگی برای گذار جمعیتی
کیتا اوهاشی، نماینده صندوق جمعیت ملل متحد در ایران، نیز با تأکید بر ضرورت ایجاد جامعهای تابآور، سالمندی فعال و توانمندسازی افراد در تمام مراحل زندگی، به روند گذار جمعیتی ایران اشاره کرد.
وی گفت: همزمان با تغییر ساختار سنی جمعیت، باید بسترهایی فراهم شود تا نسلهای مختلف از دانش و تجربه یکدیگر بهرهمند شوند و سالمندان نیز بتوانند حضوری فعال، مؤثر و همراه با کرامت در جامعه داشته باشند. نماینده صندوق جمعیت ملل متحد، تدوین بستههای آموزشی مراقبت رسمی و استاندارد، تقویت گفتوگوی میاننسلی و استفاده از روشهای نوآورانهای مانند «بانک زمان» را از جمله راهکارهای مؤثر برای افزایش تابآوری اجتماعی و پاسخگویی به نیازهای جمعیتی دانست. در الگوی بانک زمان، افراد بخشی از وقت و مهارت خود را برای ارائه خدمات به دیگر اعضای جامعه اختصاص میدهند و زمان صرفشده بهعنوان یک اعتبار اجتماعی برای دریافت خدمات متقابل در آینده ثبت میشود. این الگو میتواند در تقویت مشارکت داوطلبانه، حمایتهای غیررسمی و ارتباط میان نسلها مؤثر باشد.
تأکید سازمان جهانی بهداشت بر مراقبت یکپارچه و فردمحور
دکتر جان جابور، نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران، در ادامه نشست، به نقش سازمان بهزیستی در ارتقای رفاه اجتماعی، بازتوانی سالمندان، افراد دارای معلولیت و دیگر گروههای هدف اشاره کرد و بر توسعه مراقبتهای یکپارچه و فردمحور تأکید داشت.
وی تقویت مراقبتهای طولانیمدت، افزایش ظرفیت علمی و حرفهای مراقبان رسمی و ایجاد مسیرهایی برای مشارکت معنادار افراد در جامعه را از الزامات ارتقای سلامت اجتماعی عنوان کرد. به گفته نماینده سازمان جهانی بهداشت، سلامت افراد تنها به دریافت خدمات پزشکی محدود نمیشود و مؤلفههایی مانند ارتباطات اجتماعی، احساس تعلق، برخورداری از حمایتهای محلی و حضور فعال در جامعه نیز نقش تعیینکنندهای در سلامت جسمی و روانی آنان دارد.
پیشگیری از انزوای سالمندان با مشارکت همه جامعه
دکتر ابهیجیت ویساریا، مشاور فنی صندوق جمعیت ملل متحد، نیز در سخنانی بر ضرورت ساختارمند شدن حمایتهای روانشناختی و اجتماعی از سالمندان تأکید کرد. وی آموزش داوطلبان، ارائه مشاورههای روانشناختی، پیشگیری از انزوای سالمندان، تقویت همبستگی میاننسلی و ایجاد ساختارهای محلی و منطقهای را از پایههای اصلی رویکرد جامعهمحور دانست. ویساریا تصریح کرد که اجرای رویکردهای جامعهمحور تنها وظیفه دولت نیست؛ بلکه دولت باید بستر مشارکت را فراهم کند و در کنار آن، نهادهای مدنی، اجتماعات محلی، خانوادهها، داوطلبان و خود سالمندان نیز در طراحی و اجرای برنامهها نقش فعال داشته باشند.
تجربه ۱۰۹ ساله ژاپن در توسعه فعالیتهای محلی
در بخش ارائه تجربههای بینالمللی، دکتر ریناتارو موری از ژاپن، الگوی «کومیکان» و ساختارهای اجتماعی و رفاهی محلهمحور این کشور را تشریح کرد. وجود مراکز و سالنهای اجتماعی رایگان، شوراهای توسعه محلی، انجمنهای محلهای و کمیسیونهای رفاه محلی با بیش از یک قرن سابقه فعالیت، از جمله ظرفیتهای مطرحشده در تجربه ژاپن بود. در این الگو، داوطلبان در فعالیتهایی مانند نظافت اماکن عمومی، مراقبت و پایش محلهای، بازدید از سالمندان و برنامههای گروهی مشارکت دارند.
همچنین فعالیتهایی مانند باغبانی و گلپروری، ضمن ایجاد فرصت تعامل اجتماعی، به ارتقای سلامت روان و کاهش احساس تنهایی در میان سالمندان کمک میکند. تجربه ژاپن نشان میدهد که مراکز اجتماعی محلات میتوانند فراتر از مکانهایی برای برگزاری برنامههای عمومی، به پایگاههایی برای شناسایی نیازها، گسترش شبکههای داوطلبی و حمایت از افراد در معرض انزوای اجتماعی تبدیل شوند.
کاهش ۳۹ درصدی انزوای اجتماعی سالمندان در سنگاپور
پاول اونگ از بنیاد تسائو در سنگاپور، در ارائه تجربه این کشور اعلام کرد که اجرای برنامههای متمرکز و جامعهمحور طی ۱۰ سال، به کاهش ۳۹ درصدی انزوای اجتماعی سالمندان منجر شده است. در الگوی سنگاپور، علاوه بر نیازهای پزشکی، عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت سالمندان نیز مورد توجه قرار گرفته است. تسهیل دسترسی سالمندان به پزشک خانواده، ارائه تمرینات جسمانی و ورزشی در منزل و اجرای برنامههای بازتوانی، از جمله اقدامات مطرحشده در این بخش بود. بر اساس این تجربه، دسترسی جغرافیایی به خدمات، شناسایی سالمندان منزوی، ارائه خدمات در منزل و پیوند میان مراقبتهای پزشکی و حمایتهای اجتماعی میتواند زمینه حفظ استقلال و تداوم زندگی فعال سالمندان را فراهم کند.
باشگاههای میاننسلی؛تجربه موفق ویتنام
کوین تران نیز تجربه ویتنام در توسعه انجمنهای سالمندان و باشگاههای میاننسلی را تشریح کرد. وی با اشاره به جمعیت ۱۰۴ میلیونی ویتنام و سهم ۱۶.۵ درصدی سالمندان از جمعیت این کشور، گفت: بیش از ۱۴ میلیون نفر در انجمنهای سالمندان عضویت دارند و این شبکه گسترده، ظرفیت مهمی برای مشارکت اجتماعی و پاسخگویی به نیازهای سالمندان به شمار میرود. باشگاههای میاننسلی در ویتنام با محوریت دو حوزه «سلامت» و «معیشت» فعالیت میکنند و میکوشند از طریق مشارکت نسلهای مختلف، مجموعهای از نیازهای اجتماعی، اقتصادی و سلامت سالمندان را بهصورت یکپارچه پوشش دهند. در این الگو، سالمندان صرفاً دریافتکننده خدمات نیستند، بلکه بهعنوان اعضای فعال جامعه در برنامهریزی، انتقال تجربه، آموزش و حمایت از دیگر اعضای اجتماع مشارکت میکنند.
حرکت از مداخلات صرفاً درمانی به رویکردهای پیشگیرانه مباحث ارائهشده در این نشست نشان داد که پاسخگویی مؤثر به مسائل اجتماعی، بهویژه نیازهای ناشی از افزایش جمعیت سالمندی، نیازمند عبور از الگوهای صرفاً درمانمحور و حرکت به سمت رویکردهای پیشگیرانه، جامعهمحور و مشارکتجو است. در این رویکرد، محله نهفقط یک محدوده جغرافیایی، بلکه بستری برای شناسایی ظرفیتهای انسانی، تقویت ارتباطات اجتماعی، جلب مشارکت داوطلبان، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و ارائه خدمات متناسب با نیازهای واقعی مردم محسوب میشود.
حضور برخط بهزیستی استان اصفهان در این نشست، فرصتی برای آشنایی با تجربههای بینالمللی و بررسی ظرفیت بومیسازی الگوهای موفق در حوزههایی همچون مشارکت محلهمحور، سالمندی فعال، کاهش انزوای اجتماعی، توسعه شبکههای داوطلبی، مراقبتهای فردمحور و تقویت تعاملات میاننسلی بود.
این نشست با برگزاری بخش پرسشوپاسخ و تبادل نظر میان شرکتکنندگان و سخنرانان پایان یافت.














نظر شما