تقویت سلامت روان محلات با فعالیت 20 گروه همیار در خراسان رضوی

کارشناس مسئول پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی از فعالیت ۲۰ گروه «همیار سلامت روانی اجتماعی» در استان خبر داد و گفت: این گروه‌ها با تکیه بر ظرفیت‌های مردمی، نقش مؤثری در ارتقای سلامت روانی اجتماعی و افزایش تاب‌آوری محلات ایفا می‌کنند.
نسرین زحمتکش اظهار کرد: برنامه همیاران سلامت روانی اجتماعی از جمله برنامه‌های دفتر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در حوزه اداره فوریت‌های اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها و بازتوانی اعتیاد است که با هدف ارتقای سلامت روانی اجتماعی در سطح محلات اجرا می‌شود.این برنامه بیش از سه دهه در کشور قدمت دارد و حدود ۲۰ سال است که در خراسان رضوی اجرا می‌شود. در سال‌های ابتدایی، حدود ۲۰ گروه محلی در استان فعالیت داشتند، اما با شیوع ویروس کرونا و پیامدهای اجتماعی و روانی ناشی از آن، بخشی از این گروه‌ها دچار ریزش شدند.
زحمتکش ادامه داد: از سال ۱۴۰۱ فرآیند بازسازی و فعال‌سازی مجدد گروه‌ها آغاز شد و اکنون۲۰ گروه همیار سلامت روانی اجتماعی در سراسر استان فعال هستند.

ساختار و فرآیند شکل‌گیری گروه‌ها

کارشناس مسئول پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی با تأکید بر نقش «تسهیلگر» در این برنامه گفت: برای شکل‌گیری هر گروه، حضور فردی آموزش‌دیده و مسلط به مهارت‌های گروه‌سازی و ارتباط‌گیری ضروری است. این افراد با عنوان تسهیلگر، پیش از فعالیت در محله، دوره‌های آموزشی استانی یا کشوری را در زمینه تسهیلگری، مشارکت اجتماعی، حمایت‌یابی، تاب‌آوری و مهارت‌های ارتباطی طی می‌کنند.
وی افزود: پس از آموزش، تسهیلگران با هماهنگی رئیس و کارشناس شهرستان، محلات هدف را که اغلب از مناطق آسیب‌خیز یا حاشیه شهر هستند، شناسایی می‌کنند و با ورود به محله، ارتباط با معتمدان، ریش‌سفیدان، خیران، داوطلبان و نمایندگان نهادهای محلی را آغاز می‌کنند.
به گفته زحمتکش، در ادامه فرآیند جذب و شناسایی اعضا انجام می‌شود و جلسات هفتگی گروه شکل می‌گیرد. این جلسات که معمولاً طی ۱۲ هفته برگزار می‌شود، مرحله «ساخت و تثبیت گروه» محسوب می‌شود.
وی تصریح کرد: در این مرحله، اعضا ضمن دریافت آموزش‌های مرتبط با مشارکت اجتماعی و کار گروهی، تجربه‌های خود را به اشتراک می‌گذارند، مهارت‌های ارتباطی خود را تقویت می‌کنند و به تدریج به انسجام و ثبات گروهی می‌رسند.

ورود به مرحله نیازسنجی و اجرای پروژه‌های محلی

زحمتکش با بیان اینکه پس از تثبیت گروه، مرحله نیازسنجی محلی آغاز می‌شود، گفت: اعضای گروه با استفاده از روش‌هایی مانند گفت‌وگو با ساکنان، نظرسنجی کتبی یا مجازی، مصاحبه و برگزاری جلسات عمومی، نیازهای محله را در حوزه سلامت روانی اجتماعی شناسایی می‌کنند.
وی افزود: پس از جمع‌آوری اطلاعات، نیازها اولویت‌بندی می‌شود و گروه با تکیه بر منابع درون‌محلی و همچنین حمایت‌گیری از منابع برون‌محلی، پروژه‌هایی را برای رفع این نیازها طراحی و اجرا می‌کند.
کارشناس مسئول پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: فلسفه اصلی این برنامه آن است که مردم هر محله، خودشان کنشگر اصلی ارتقای سلامت روانی و اجتماعی محله باشند و به جای انتظار برای مداخله بیرونی، با توانمندسازی و سازماندهی جمعی، مسائل خود را مدیریت کنند.

نقش گروه‌ها در افزایش تاب‌آوری اجتماعی

وی با اشاره به اهمیت آمادگی اجتماعی در مواجهه با بحران‌ها گفت: در زمان بروز بحران‌های اجتماعی، اقتصادی، طبیعی یا بهداشتی، نخستین موضوعی که ممکن است مغفول بماند سلامت روانی جامعه است. در حالی که اگر مردم از تاب‌آوری کافی برخوردار باشند، آسیب‌های اجتماعی نیز کاهش می‌یابد.
زحمتکش تأکید کرد: وجود یک گروه همیار سلامت روانی اجتماعی در هر محله می‌تواند به افزایش همبستگی اجتماعی، تقویت روحیه مشارکت و ارتقای تاب‌آوری جمعی کمک کند.
وی در پایان خواستار حمایت بیشتر از تشکیل این گروه‌ها شد و گفت: مراکز مثبت زندگی به عنوان نمایندگان بهزیستی در محلات می‌توانند نقش مهمی در توسعه گروه‌های همیار ایفا کنند و همراهی مسئولان و دستگاه‌های اجرایی نیز می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری جامعه‌ای سالم‌تر و توانمندتر باشد.