نظام جدید خدمات‌رسانی به جامعه هدف؛ تمرکز بر کانون‌های محلی

1.بهره‌وری در زیرساخت و پایانِ پروژه‌هایِ هزینه‌زا

محور اصلی دستورات ابلاغی دکتر حسینی، «توقف بی‌قید و شرط» پروژه‌های ساخت‌وساز جدید است. سازمان بهزیستی با اتخاذ سیاست «انضباط ساختاری»، دیگر مجوزی برای تعریف پروژه‌های پرهزینه صادر نخواهد کرد. تأکیدِ رئیس سازمان بر این است که ظرفیت‌های موجود شامل مراکز روزانه، مجتمع‌های توان‌بخشی، سالن‌های بلااستفاده و فضاهای در اختیارِ محلات نظیر مساجد و سراهای محله، باید به عنوان کانون‌های اصلیِ عملیاتی طرح «سلام محله» بازتعریف شوند. بدین ترتیب، مراکز «مثبت زندگی» به عنوان هسته مرکزی و ستادِ فرماندهی محلی، مسئولیت هدایت تمامی فرآیندهای خدماتی را بر عهده خواهند داشت.

۲. مدیریت حرفه‌ای و بازتعریف نقشِ سرمایه انسانی

یکی از مهم‌ترین ارکان این نظام‌نامه، ساماندهیِ ۳ هزار تسهیل‌گر و نیروی حرفه‌ای سازمان است. مطابق با ابلاغیه رئیس سازمان، این نیروها نباید درگیر بوروکراسی اداری و وظایف دفتری شوند. رسالتِ تعریف‌شده برای این تسهیل‌گران، ایفای نقشِ «مدیران کانون‌های سلام محله» است؛ افرادی که باید مستقیماً شبکه‌های اجتماع‌محور را هدایت کرده و نظامِ ارجاع را در سطح محله راهبری کنند. این تغییر رویکرد، در واقع آزادسازی سرمایه انسانی از بندِ امور اداری و هدایت آن‌ها به سمتِ کنشگریِ اجتماعی است.

۳. ساماندهیِ «ایران همدل» در باکس‌های تخصصی

سازمان بهزیستی با در اختیار داشتن شبکه عظیمی از ۳۷۰ هزار داوطلبِ جذب‌شده در پویش «ایران همدل»، با چالشی جدی در مدیریتِ این سرمایه اجتماعی روبرو بود. دستور قاطع سید جواد حسینی، ممنوعیتِ ایجاد ساختارهای موازی جدید برای این داوطلبان است. به جای آن، این نیروها باید بر اساس تخصص و علاقه در «باکس‌های تخصصیِ موجود» تقسیم‌بندی شوند. این گروه‌ها شامل موارد زیر است:

• CBR: توان‌بخشی مبتنی بر جامعه.
• مانا: متمرکز بر توانمندسازی جوانان.
• خاتم: متمرکز بر حوزه زنان جوان.
• محب: تیم‌های تخصصی مددکاری در بحران و بلایا.
• همیاران سلامت روان: گروه‌های تخصصی فعال در حوزه پیشگیری و سلامت.
• انجمن‌های تخصصی: شامل کانون‌های همیار و انجمن‌های حرفه‌ای.

مدیرانِ کل استانی مکلف شده‌اند این ساماندهی را در سریع‌ترین زمان ممکن نهایی کنند.

۴. سیاست بودجه‌ای انقباضی و متمرکز

در بخش مالی، دکتر حسینی سیاست «انقباض حداکثری» را اعلام کرد. طبق ابلاغ وی، تخصیص بودجه برای طرح‌های معاونت‌های اجتماعی، پیشگیری و غیره، مشروط به «پیوستِ اجتماع‌محور» است. هیچ ریالی بودجه به پروژه‌هایی که خارج از نظام ارجاع محله‌محور تعریف شده باشند، اختصاص نمی‌یابد. تمامی مصارف باید در مسیر هم‌افزاییِ خدمات و ذیلِ عنوان «سلام محله» قرار گیرند تا از هدررفت منابع جلوگیری شده و بهره‌وریِ مالی افزایش یابد.

۵. بانک دارایی‌های محله؛ گام ششم در مدیریت منابع

ایجاد «بانک دارایی‌های محله» به عنوان هسته مرکزی مدیریت دارایی در این نظام‌نامه تعیین شده است. این ابزار به مثابه یک ماتریس عملیاتی عمل می‌کند که دارایی‌های مادی، فرهنگی و زیرساختیِ محله را در تقابل با نیازهای مددجویان و اهداف سلامت اجتماعی قرار می‌دهد. هدف از این اقدام، مدیریتِ یکپارچه مصارف (وام‌ها، حمایت‌های مالی و هزینه‌کردهای شهری) برای بهبود وضعیت زیستِ محلی است.

۶. نقشه راه توسعه (۴ گام توسعه)

طرح سلام محله نه به صورت دفعی، بلکه طبق نقشه راه چهارگانه زیر در کشور مستقر خواهد شد:

1. گام اول: استقرار کامل در بدنه سازمان بهزیستی و تبدیل مراکز به کانون‌های پویا.
2. گام دوم: توسعه در سطح وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و هم‌راستا کردن فعالیت‌های معاونت‌ها.
3. گام سوم: جذبِ مشارکتِ انجمن‌های تخصصی جامعه مدنی (نظیر انجمن‌های اپتومتریک، ژنتیک و کاردرمانی) برای ارائه خدمات تخصصی.
4. گام چهارم: تعمیم این الگوی حکمرانی به سایر وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های هم‌راستا جهت ایجاد پوشش سراسری.

جمع‌بندی

سید جواد حسینی در پایان همایش، با تأکید بر فوریتِ اجرای این نظام‌نامه، از تمامی مدیران خواست تا با شناسایی دقیقِ ظرفیت‌های محلی و استقرار تسهیل‌گران، نظام ارجاع محله‌محور را به صورت واقعی عملیاتی کنند. این طرح، نشان‌دهنده اراده جدی سازمان بهزیستی برای گذر از رویکردهای حمایتیِ صرف، به سوی مدل‌هایِ حکمرانیِ مشارکتی و محله‌محور است؛ اقدامی که انتظار می‌رود عدالت در دسترسی به خدمات اجتماعی را در دورترین نقاط کشور نیز تضمین نماید.