به گزارش روابط عمومی ادارهکل بهزیستی خوزستان، نشست بررسی «طرح ارتقای سلامت روان و حمایتهای روانی ـ اجتماعی در استانهای متاثر از جنگ» امروز یکشنبه ۲۵ مردادماه، با حضور مهران کریمیان مدیرکل بهزیستی خوزستان، معاونان تخصصی ادارهکل، نمایندگان استانداری، سازمانها و تشکلهای مردمنهاد، دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز، کارشناس طرح محب در دفتر مشاوره استان و جمعی از اعضای تیمهای فوریتی محب و با مشارکت آنلاین روسا و نمایندگان تیم محب در ۸ شهرستان دیگر استان ،در محل ادارهکل بهزیستی خوزستان برگزار شد.
توسعه ظرفیتهای محب برای پاسخ به پیامدهای روانی ـ اجتماعی بحرانها
مهران کریمیان مدیرکل بهزیستی خوزستان در این نشست با اشاره به اهمیت حمایتهای روانی ـ اجتماعی در شرایط بحران، بر استفاده هدفمند از ظرفیت نیروهای تخصصی، داوطلبان و ظرفیتهای محلی برای ارائه خدمات به افراد و خانوادههای متاثر از بحران تأکید کرد.
وی با اشاره به سابقه فعالیت تیمهای محب در کشور گفت: این طرح از سال ۱۳۸۶ با هدف ارتقای آمادگی روانی ـ اجتماعی جامعه، کاهش پیامدهای روانی و اجتماعی ناشی از حوادث، افزایش تابآوری افراد و خانوادهها و ارائه حمایتهای تخصصی به افراد آسیبدیده راهاندازی شده است و طی سالهای گذشته به یکی از ظرفیتهای تخصصی بهزیستی در زمان وقوع بحرانها تبدیل شده است.
کریمیان افزود: در حال حاضر ۱۰۰ تیم محب در ۱۷۲ محله استان خوزستان فعال هستند و حدود ۲۷۰ نفر از روانشناسان، مشاوران و مددکاران اجتماعی در این شبکه مشارکت دارند که این ظرفیت، امکان حضور و ارائه خدمات روانی ـ اجتماعی در مناطق مختلف استان و واکنش سریع در شرایط بحرانی را فراهم میکند.
مدیرکل بهزیستی خوزستان با اشاره به تجربه فعالیت این تیمها در شرایط جنگی اظهار کرد: در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، ۴۲ تیم محب متشکل از ۱۱۸ نفر از نیروهای تخصصی و داوطلب از هشت شهرستان مورد تهاجم استان در وضعیت آمادهباش و فعالیت قرار گرفتند.
وی گفت: آگاهسازی و اطلاعرسانی روانی ـ اجتماعی، آموزشهای عمومی و تخصصی، ارائه حمایتهای روانی ـ اجتماعی اولیه، شناسایی افراد و خانوادههای نیازمند حمایت، مشاوره و راهنمایی، آموزش مهارتهای مقابلهای و خودمراقبتی روانی، حمایت از گروههای آسیبپذیر و ارجاع افراد نیازمند به خدمات تخصصی، از جمله محورهای فعالیت این تیمها بوده است.
کریمیان با تأکید بر اینکه نقش تیمهای محب تنها به مداخله پس از وقوع حادثه محدود نمیشود، ادامه داد: آمادگی، آموزش، پیشگیری، شناسایی افراد در معرض خطر، حمایت روانی ـ اجتماعی و ارجاع به خدمات تخصصی باید به صورت همزمان در برنامههای این تیمها مورد توجه قرار گیرد.
اجرای طرح «رصد روان» برای شناسایی افراد آسیبدیده
وی در ادامه با اشاره به اجرای طرح «رصد روان» به عنوان مکمل فعالیت تیمهای امدادی در جریان جنگ گفت: این طرح به صورت برخط و از طریق پرسشنامههای استاندارد اجرا شد و هدف آن سنجش وضعیت روانشناختی مردم، بهویژه در مناطق متاثر از جنگ، بود.
کریمیان افزود: در این طرح افراد به پرسشنامهای شامل ۳۰ سؤال پاسخ میدادند و بر اساس پاسخهای ارائهشده، وضعیت روانشناختی آنان مورد تحلیل قرار میگرفت. در صورت نیاز، پرسشنامههای تکمیلی برای بررسی دقیقتر در اختیار افراد قرار میگرفت و در نهایت مشخص میشد که آیا فرد نیازمند ارجاع به روانشناس یا مشاور است یا خیر.
وی با اشاره به مشارکت حدود ۲۶ هزار نفر در این طرح اظهار کرد: تعدادی از شرکتکنندگان که در گروه افراد آسیبدیده شناسایی شدند، برای دریافت اقدامات درمانی و حمایتی بعدی در دستور کار قرار گرفتهاند.
ضرورت ثبت و مستندسازی تجربههای میدانی
مدیرکل بهزیستی خوزستان در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت مستندسازی فعالیتهای نیروهای تخصصی و امدادی در شرایط بحران تأکید کرد و گفت: یکی از خلأهای موجود در خوزستان، با وجود توانمندی و اقدامات ارزشمند نیروهای بهزیستی، ضعف در ثبت و مستندسازی تجربههای آنان است.
وی افزود: روایتهای مددکاران، تیمهای امدادی، اورژانس اجتماعی و سایر نیروهایی که در لحظات بحرانی در میدان حضور دارند، باید در قالب روایت مکتوب، فیلم، کلیپ و سایر قالبهای مستند ثبت شود تا این تجربهها به یک سرمایه قابل استفاده برای آینده تبدیل شوند.
کریمیان ادامه داد: مستندسازی باید روایت خانوادههایی را که در جریان جنگ و حوادث ناشی از آن دچار جابهجایی و مهاجرت شدهاند نیز دربرگیرد؛ چرا که این روایتها بخشی از تجربه اجتماعی و روانی جامعه هستند و میتوانند در شناخت بهتر پیامدهای بحران و طراحی مداخلات آینده مورد استفاده قرار گیرند.
اولویتبندی مداخلات روانی ـ اجتماعی بر اساس شدت بحران
علی حسنزاده معاون سلامت اجتماعی بهزیستی خوزستان با اشاره به ضرورت برنامهریزی منسجم برای ارائه خدمات در شرایط بحران گفت: هدف اصلی در این شرایط، بازگرداندن سلامت به جسم و روان افراد و فعالسازی حداکثری ظرفیتهای موجود است.
وی با اشاره به ضرورت اولویتبندی ارائه خدمات بر اساس شاخصهای مشخص افزود: شدت حمله، میزان تلفات انسانی، خسارت به منازل و زیرساختها، جابهجایی یا تخلیه جمعی، تعداد و وضعیت گروههای آسیبپذیر، وضعیت امکانات رفاهی و درمانی و وضعیت روانی جامعه، از جمله شاخصهایی هستند که باید در تعیین سطح مداخله مورد توجه قرار گیرند.
حسنزاده ادامه داد: بر اساس این شاخصها، مناطق متاثر از بحران در سه سطح قرار میگیرند؛ در سطح نخست یا فوری، با امتیاز ۱۸ تا ۲۴، تیم تخصصی باید ظرف چهار ساعت اعزام و مستقر شود. در سطح دوم یا بالا، با امتیاز ۱۰ تا ۱۷، اعزام تیم میتواند طی سه تا هفت روز پس از حادثه انجام شود و در سطح سوم یا معمولی، تمرکز بر آموزشهای پیشگیرانه، اطلاعرسانی و آمادهسازی شبکههای اجتماعی خواهد بود.
وی همچنین بر ضرورت هماهنگی پیشاپیش با نیروهای انتظامی، نظامی، آتشنشانی و دانشگاه علوم پزشکی تأکید کرد و گفت: تیمهای تخصصی باید پیش از وقوع بحران شناسایی و مجوزهای لازم برای حضور آنان در مناطق حساس و متاثر از بحران پیشبینی شود تا در زمان حادثه، زمان و ظرفیت نیروها صرف هماهنگیهای اولیه نشود.
حسنزاده افزود: استفاده از ظرفیت خیرین، امدادگران و گروههای مردمی و همچنین هماهنگی میان تیمهای تخصصی و دستگاههای مرتبط باید از هماکنون انجام شود تا در زمان بحران، روند ارائه خدمات با سرعت و هماهنگی بیشتری دنبال شود.
تبدیل تجربههای پراکنده به الگوی اجرایی
امین بشکار، موسس مرکز مشاوره و مدرس دانشگاه و بهزیستی ، با تأکید بر ضرورت سازماندهی رسمی حمایتهای روانی ـ اجتماعی گفت: بسیاری از گروهها در زمان بحران بدون انتظار برای ایجاد ساختارهای رسمی وارد عمل میشوند، اما تجمیع تجربهها، سازماندهی ساختارمند و استخراج خروجیهای علمی میتواند تجربههای پراکنده را به یک الگوی اجرایی و قابل انتقال به سایر مناطق تبدیل کند.
وی تسهیلگری و خدماترسانی هدفمند به گروههای آسیبپذیر، پیشگیری و شناسایی زودهنگام، استقرار تیمهای تخصصی مددکاری و روانشناسی در مناطق متاثر و تقویت خدمات غیرحضوری را از محورهای مهم حمایت روانی ـ اجتماعی در بحران عنوان کرد.
بشکار همچنین بر استفاده از ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی محلات تأکید کرد و گفت: افراد و گروههای دارای اعتبار اجتماعی و شناخت دقیق از ویژگیهای فرهنگی هر منطقه میتوانند در کنار تیمهای تخصصی، به عنوان بازوی کمکی و چابک در بازسازی پیوندهای اجتماعی نقشآفرینی کنند.
توجه ویژه به گروههای آسیبپذیر در برنامههای مدیریت بحران
سید علی جعفری، معاون توانبخشی بهزیستی خوزستان، با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به گروههای آسیبپذیر در برنامههای مدیریت بحران گفت: در زمان وقوع بحران همه افراد در معرض خطر قرار دارند، اما افراد دارای معلولیت، سالمندان و بیماران بستری به دلیل شرایط خاص خود، بیش از دیگران نیازمند برنامهریزی و حمایت تخصصی هستند.
وی افزود: بهزیستی در کنار ارائه خدمات روانشناختی و اجتماعی به عموم جامعه، باید توجه ویژهای به گروههای خاص و آسیبپذیر داشته باشد و برای آنان برنامههای مشخصی در زمان بحران پیشبینی کند.
جعفری بر ضرورت آموزش تخصصی نیروهای محب برای مواجهه با شرایط و نیازهای گروههای خاص، ایجاد سامانه واحد برای ثبت اقدامات و رویدادهای بحران، آموزش و راهبری نیروها پیش از وقوع حادثه و برگزاری مانورهای عملیاتی تأکید کرد.
وی گفت: در زمان وقوع بحران فرصت کافی برای آموزش و راهبری لحظهای نیروها وجود ندارد؛ بنابراین باید نیروهای تخصصی پیش از بحران آموزش دیده و با انجام مانورهای عملیاتی، آمادگی لازم برای ورود سریع و مستقل به میدان را به دست آورند.
همافزایی ظرفیتها برای افزایش اثربخشی خدمات
زاهد مهمدی کرتلایی، نماینده سازمانها و تشکلهای مردمنهاد خوزستان، با اشاره به تعدد بحرانها و محدودیت منابع گفت: حجم آسیبهای اجتماعی گسترده است و منابع و ظرفیتهای موجود محدود؛ بنابراین مدیریت این شکاف تنها با همافزایی میان دستگاهها، سازمانها و گروههای مردمی امکانپذیر است.
وی افزود: فعالیت جزیرهای مجموعهها موجب اتلاف منابع و کاهش اثرگذاری در جامعه میشود، در حالی که تجمیع ظرفیتها میتواند زمینه تقسیم وظایف، افزایش کارایی و ارتقای سطح خدمات را فراهم کند.
مهمدی توسعه مدل محلهمحور در تسهیلگری، استفاده از ظرفیتهای درون محلات، روایتگری و مستندسازی حتی درباره خطاها و شکستها و توجه جدی به پایش و ارزیابی برنامهها را ضروری دانست و گفت: مستندسازی نباید صرفاً به ثبت موفقیتها محدود شود، بلکه ثبت اشتباهات و شکستها نیز به یادگیری جمعی و جلوگیری از تکرار خطاها کمک میکند.
مدیریت دانش و آموزش؛ دو محور استفاده از ظرفیتهای مردمی
فریده مرادحسینی، معاون مدیرکل در حوزه تشکلهای مردمنهاد استانداری خوزستان، نیز با اشاره به نقش بهزیستی و مجموعههای مردمی در حمایت از افراد آسیبپذیر گفت: مجموعههای دولتی از نظر ساختاری و منابع با محدودیتهایی مواجه هستند و بخش مهمی از نقش آنها در این حوزه، تسهیلگری و تنظیمگری است.
وی «مدیریت دانش» و «آموزش» را دو مؤلفه مهم برای استفاده حداکثری از ظرفیتهای مردمی عنوان کرد و افزود: باید از درسآموختههای بحرانهای مختلف استفاده و با مستندسازی و روایتگری، امکان انتقال تجربه میان تیمها و شهرستانهای مختلف را فراهم کرد.
مرادحسینی ادامه داد: انتقال تجربه میتواند موجب کاهش هزینهها و خطاهای احتمالی شود و گروههای مردمی که در کنار مجموعههای دولتی فعالیت میکنند نیز با آموزش مناسب میتوانند به دستیارانی توانمند و کارآمد در زمان بحران تبدیل شوند.
وی با اعلام آمادگی استانداری خوزستان برای همکاری در این زمینه گفت: پیشنهادها و نکات تخصصی میتواند به صورت مکتوب در اختیار استانداری قرار گیرد تا در تصمیمگیریها، سیاستگذاریها و بهبود راهبردهای مدیریت بحران مورد استفاده قرار گیرد.
در این نشست همچنین بر ضرورت استمرار همکاری میان بهزیستی، استانداری، دانشگاه علوم پزشکی، سازمانها و تشکلهای مردمنهاد، دستگاههای امدادی و سایر مجموعههای مرتبط و نیز تقویت آموزش، مانور، پایش، مستندسازی و استفاده از ظرفیتهای محلی برای ارتقای تابآوری روانی ـ اجتماعی جامعه در مواجهه با بحرانهای آینده تأکید شد.
نظر شما