مددکاری اجتماعی حرفهای است که ریشه در انسانیت، همدلی و تلاش برای بهبود کیفیت زندگی افراد دارد. مددکاران اجتماعی در روزمرهی کار خود با رنجها، مشکلات و آسیبهایی روبهرو میشوند که بسیاری از مردم تنها از دور آنها را میبینند.
مواجهه مداوم با درد، خشونت، فقر، نابرابری و بیعدالتی، هرچند با ارزش و اثرگذار، میتواند نیروی روانی افراد را تحلیل ببرد. به همین دلیل تابآوری یکی از مهمترین مهارتها و ضرورتهای حرفه مددکاری اجتماعی محسوب میشود.
بهبیان دکتر محمدرضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری، معنا و هدف در مددکاری اجتماعی پیوند ارزشها با خدمت است؛ عاملی که میتواند مانع فرسودگی باشد و در دل رنج و خستگی شوق و انگیزه ادامه مسیر را زنده نگه دارد.
در میان عوامل مختلفی که تابآوری را تقویت میکنند، معنا و هدف جایگاهی مرکزی و اساسی دارند.
یافتن معنا و هدف در کار، همان نیروی درونی است که مددکار را در سختترین لحظات نگه میدارد و مسیرش را روشن میکند.
معنویت و معنا در مددکاری اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فرد احساس کند فعالیتهایش با ارزشها و باورهای شخصی او هماهنگ است. بسیاری از مددکاران از ابتدا با انگیزههای اخلاقی یا انسانی وارد این حرفه میشوند. وقتی در جریان کار میبینند که اقداماتشان هر چند کوچک و جزیی بر زندگی یک فرد یا یک خانواده اثر مثبت میگذارد، معنا درونی میشود و به آنها یعنی به مددکاران اجتماعی حس ارزشمندی میبخشد. معنا باعث میشود چالشها به بخشی طبیعی از مسیر تحول مثبت افراد تبدیل شوند. این احساس، توانایی تحمل فشار و ناامیدی را افزایش میدهد و از فرسودگی جلوگیری میکند.
از منظری دیگر نیز میتوان گفت هدف نقش مکمل معنا را ایفا میکند.
هدف همان چشماندازی است که مددکار اجتماعی را هدایت میکند و به او یادآوری میکند چرا این مسیر را انتخاب کرده است.
هدف روشن، مانع گمشدن در جزئیات روزمره میشود.
وقتی مددکار اجتماعی بداند که رسالت او کمک به افزایش امنیت، سلامت و توانمندی مراجعان است، افتوخیزهای شغلی وزن کمتری پیدا میکنند. هدف، مانند یک قطبنما و راه نشان عمل میکند و حتی در شرایطی که سیستمها ناکارآمد یا منابع محدود هستند، مسیر را مشخص و قابلتحمل میکند.
تابآوری زمانی تقویت میشود که معنا و هدف به طور پیوسته در زندگی کاری مددکار اجتماعی حضور داشته باشند.
تجربه فرسودگی شغلی نتیجهی خستگی عاطفی، بیحسی نسبت به مراجعان و کاهش احساس موفقیت است.
معنا و هدف سپری در برابر این فرسودگی میسازند. وقتی مددکار احساس کند کارش مهم است و بر اساس ارزشهایش عمل میکند، ذهن او چالشها را با انعطاف بیشتری پردازش میکند و فشارهای شغلی کمتر به بحران تبدیل میشوند. یافتن معنا نه تنها احساس انگیزه را بالا میبرد بلکه حس انسجام شخصی و حرفهای را نیز تقویت میکند.
پرورش معنا نیازمند تمرین، آگاهی و توجه مداوم است. یکی از راههای تقویت آن، تأمل آگاهانه در تجربههای روزمره است. بسیاری از مددکاران در جریان کار بهقدری درگیر پروندهها و محدودیتها میشوند که فرصت نمیکنند از خود بپرسند چرا این کار را انجام میدهند یا چه چیزی برایشان مهمتر است. نوشتن تجربیات، گفتوگو در جلسات سوپرویژن و مرور لحظات کوچک موفقیت میتواند معنا را دوباره فعال کند. حتی زمانی که یک کودک لبخند میزند، یک زن خشونتدیده برای نخستینبار احساس امنیت میکند یا یک فرد آسیبپذیر حس میکند شنیده شده است، این لحظهها میتوانند انرژی و معنا را بازسازی کنند.
خودآگاهی نیز در فرآیند معنایابی اهمیت دارد. مددکار باید بداند چه چیزهایی او را انگیزهمند میکند، چه وضعیتهایی او را خسته میکند و محدودیتهایش کداماند. خودآگاهی از فرسودگی زودهنگام جلوگیری میکند، زیرا فرد به موقع متوجه نشانههای هشداردهنده میشود و برای مراقبت از خود اقدام میکند. نبود خودآگاهی منجر به فداکاری افراطی، خستگی شدید و حتی آسیب شخصی میشود. اما وقتی مددکار بداند چه نیازهایی دارد، میتواند تعادل سالمتری میان کار و زندگی برقرار کند و همین تعادل پایهی تابآوری است.
خودمراقبتی بخش مهم دیگری از تابآوری معنامحور است.
مراقبت از بدن، ذهن و احساسات نشاندهندهی احترام به خود و حرفه است. مددکاری اجتماعی حرفهای است که بدون توجه به سلامت عاطفی، امکان تداوم ندارد. قدمهایی مانند استراحت کافی، انجام فعالیتهای لذتبخش، درخواست کمک از همکاران و استفاده از حمایتهای تخصصی مانند مشاوره یا سوپرویژن به تقویت تابآوری کمک میکنند. خودمراقبتی نوعی بازسازی انرژی است و معنا زمانی پایدار میماند که انرژی روانی فرد تحلیل نرفته باشد.
رشد حرفهای نیز معنا را عمیقتر میکند. یادگیری روشهای جدید، آموزش درباره تروما، ارتقای مهارتهای ارتباطی و توسعه تخصص باعث میشود مددکار احساس کند توانمند است و کارش اثر واقعی دارد. این حس اثرگذاری، بخشی از هویت و معنای شغلی را شکل میدهد. همچنین رابطه استادشاگردی، کارآموزی و مشارکت با همکاران باتجربه میتواند جهتگیری فرد را تقویت کند. وقتی تجربه و ارزشها نسل به نسل منتقل میشود، معنا در سطح جمعی نیز گسترش مییابد.
نقش سازمانهای متولی و نهادهای متصدی هم در تقویت معنا بسیار مهم است. اگر محیط کار حمایتگر باشد، ارزشهای اخلاقی شفاف باشند و فضای گفتوگو و رشد ایجاد شود، معنا در کار شکوفا میشود. اما اگر سازمان به جای حمایت، فشار بیش از حد وارد کند، ارزشها را نادیده بگیرد یا کارکنان را در تنهایی رها کند، حتی افراد بسیار باانگیزه نیز دچار فرسودگی میشوند. بنابراین تابآوری یک مسئولیت سازمانی و نهادی نیز هست. سازمانی که معنای کار را تقویت کند، بازدهی و سلامت روان کارکنانش را نیز افزایش میدهد.
جمعیت حرفهای و تشکلهای صنفی نیز نقش مهمی در معنا دارد.
مددکاران اجتماعی زمانی که بخشی از یک انجمن و جامعه حرفهای فعال هستند، احساس تعلق بیشتری میکنند. مشارکت در همایشها، تحقیقات و مطالعات ، برنامههای آموزشی و فعالیتهای گروهی حس مأموریت مشترک را ایجاد میکند. این حس انسجام وتجربه " ما بودن "، تابآوری را به یک تجربه جمعی تبدیل میکند. زمانی که مددکاران اجتماعی بدانند تنها نیستند، اضطراب کاهش مییابد و انگیزه افزایش پیدا میکند.
در مواجهه با تروما، معنا یک عامل محافظ است. مددکاران اجتماعی بارها با روایتهایی از خشونت، غم و محرومیت روبهرو میشوند. این تجربهها میتوانند به ترومای ثانویه تبدیل شوند. اما زمانی که فرد احساس کند در نقش تسهیلگر و همراه به مراجع کمک میکند تا مسیر زندگی را تغییر دهد، این حس قدرت و امید با اثرات منفی تروما مقابله میکند. معنا باعث میشود مددکار گیرندهی درد و از آن مهمتر شریک حرکت به سمت ترمیم و رشد باشد.
یافتن معنا فرآیندی پویاست. در دورههایی ممکن است فرد احساس کند معنای شغل و زندگی کمرنگ شده است. این تجربه طبیعی است و معمولاً زمانی رخ میدهد که فشارهای کاری زیاد هستند یا فاصله فرد با ارزشهایش افزایش یافته است. در این شرایط بازنگری ضروری است. مرور دوبارهی اهداف، کاهش سرعت، گرفتن مرخصی، گفتگو با یک مشاور یا تغییر نقش میتواند معنا را بازسازی کند. گاهی معنای حرفهای باید بازتعریف شود تا با نیازهای جدید هماهنگ بماند.
یافتن معنا و هدف در مددکاری اجتماعی نه یک شعار انگیزشی، بلکه یک نیاز حیاتی برای ادامهی مسیر است. معنا ستون اصلی هویت حرفهای است و هدف، موتور حرکت. ترکیب این دو، تابآوری را تقویت میکند و به مددکار اجازه میدهد هم سلامت روان خود را حفظ کند و هم بتواند مؤثرترین خدمات را به جامعه ارائه دهد. در حرفهای که با دردهای انسانی گره خورده است، داشتن هدف و معناست که مسیر را روشن نگه میدارد و شوق ادامه دادن را زنده میکند.
بهبیان دکتر محمدرضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری، معنا و هدف در مددکاری اجتماعی پیوند ارزشها با خدمت است؛ عاملی که میتواند مانع فرسودگی باشد و در دل رنج و خستگی شوق و انگیزه ادامه مسیر را زنده نگه دارد.
کد خبر 179314
نظر شما