نشست منطقه ای بررسی فعالیت های اجرایی در طرح سلامت اجتماعی محله محور(سلام) در شرق مازندران

به گزارش روابط عمومی اداره‌کل بهزیستی مازندران؛ رحمانی با تاکید بر ضرورت تحول در شیوه خدمت‌رسانی اجتماعی اظهار کرد: سلام محله نباید صرفا به برگزاری جلسات، تهیه گزارش‌های آماری و ثبت مصوبات محدود شود، بلکه باید به یک شیوه کار، فرهنگ سازمانی و تعهد عملی در برابر مردم تبدیل شود.

مدیرکل بهزیستی مازندران با اشاره به گستردگی مسائل اجتماعی و ضرورت شناسایی به‌موقع نیازهای مردم تصریح کرد: بخشی از نیازهای اجتماعی در مراجعه‌های اداری و فهرست‌های رسمی دیده نمی‌شوند؛ برخی خانواده‌ها توان مراجعه ندارند، بعضی از افراد از خدمات موجود اطلاع کافی ندارند و گاهی آسیب اجتماعی زمانی آشکار می‌شود که مسئله به مرحله بحران رسیده است.
رحمانی ادامه داد: سلام محله یعنی منتظر نمانیم مردم برای پیدا کردن راه‌حل به ما مراجعه کنند، بلکه با شناخت محله، ارتباط مؤثر با مردم و شناسایی ظرفیت‌های موجود، به‌موقع وارد عمل شویم و از مداخله صرفا پس از وقوع مشکل، به سمت پیشگیری، توانمندسازی و تقویت سرمایه اجتماعی حرکت کنیم.

وی تأکید کرد: در این رویکرد، مردم صرفا دریافت‌کننده خدمات نیستند، بلکه باید در شناسایی مسائل، تصمیم‌گیری، مشارکت و حل مشکلات محله نقش فعال داشته باشند. این مسیر با رویکرد مردمی‌سازی دولت چهاردهم، عدالت اجتماعی، اجتماع‌محوری و کاهش موازی‌کاری دستگاه‌ها هم‌راستاست.
رحمانی با اشاره به ظرفیت تخصصی بهزیستی در ارتباط با خانواده‌ها، افراد دارای معلولیت، سالمندان، کودکان و سایر گروه‌های در معرض آسیب گفت: بهزیستی باید در چارچوب ماموریت‌ها و اختیارات قانونی خود، در شناسایی مسائل اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها، تقویت توانمندی خانواده‌ها، گسترش مشارکت اجتماعی و پیوند دادن ظرفیت‌های محله‌ای نقش‌آفرینی کند.
وی افزود: انتظار داریم تجربه و تخصص بهزیستی در محلات به‌صورت ملموس دیده شود و حضور این سازمان صرفا به طرح نام آن در جلسات و گزارش‌ها محدود نماند.
مدیرکل بهزیستی مازندران با اشاره به نمونه‌هایی از نیازهای قابل پیگیری در محلات بیان کرد: شناسایی و پیگیری وضعیت سالمندان تنها، تسهیل دسترسی خانواده‌های دارای افراد دارای معلولیت به خدمات، فعال‌سازی مسیر حمایت تخصصی از کودکان در معرض آسیب و استفاده از ظرفیت‌های مهارتی، اجتماعی و اقتصادی محله برای کمک به جوانان فاقد فرصت اشتغال، از جمله زمینه‌های نقش‌آفرینی بهزیستی است.
وی خاطرنشان کرد: در محلاتی که با انباشت آسیب‌های اجتماعی مواجه‌اند، نباید به اقدامات مقطعی اکتفا کرد؛ بلکه لازم است مسئله به‌درستی شناسایی، اولویت‌بندی و با همکاری دستگاه‌های مرتبط پیگیری شود و نتایج اقدامات نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.
رحمانی در تبیین انتظارات از مراکز مثبت زندگی اظهار کرد: این مراکز باید نگاه خود را از یک مرکز صرفا پرونده‌محور به پایگاه فعال خدمات اجتماعی و ارتباط با محله گسترش دهند؛ البته در چارچوب شرح وظایف، ضوابط و مأموریت‌های مصوب سازمان.

وی پنج محور را به‌عنوان انتظارات اصلی از مراکز مثبت زندگی برشمرد و گفت: نخست، شناخت دقیق محدوده فعالیت و مسائل، فرصت‌ها و ظرفیت‌های محله با رعایت محرمانگی و حفظ کرامت افراد؛ دوم، برقراری ارتباط هدفمند با معتمدان محلی، شوراها، دهیاران، گروه‌های داوطلب، خیرین، مساجد و سایر ظرفیت‌های اجتماعی؛ سوم، شناسایی و ارجاع به‌موقع نیازها به مسیرهای تخصصی و دستگاه‌های مسئول؛ چهارم، پیگیری مسائل تا حصول نتیجه در حدود مسئولیت‌ها و ضوابط مربوط؛وپنجم، مستندسازی اثر واقعی خدمات در زندگی افراد، خانواده‌ها و محلات.

مدیرکل بهزیستی مازندران تأکید کرد: صرف ثبت تعداد جلسات، تهیه عکس‌های متعدد و ارائه فهرست برنامه‌ها، نشان‌دهنده اثربخشی خدمات نیست. باید مشخص باشد چه مسئله‌ای شناسایی شده، چه اقدامی صورت گرفته، چه کسانی مشارکت کرده‌اند، چه مانعی برطرف شده و چه تغییری در وضعیت فرد، خانواده یا محله به وجود آمده است.
وی با تأکید بر نقش تسهیلگران محلی در پیشبرد طرح سلام محله اظهار کرد: تسهیلگر صرفا هماهنگ‌کننده جلسات یا گردآورنده فهرست اسامی نیست، بلکه باید شنونده مسائل مردم، شناسایی‌کننده ظرفیت‌های محله، تقویت‌کننده مشارکت و پیگیر ارتباط میان مسئله و راه‌حل باشد.

رحمانی افزود: برقراری ارتباط مستمر و محترمانه با مردم، شنیدن نیازهای محله از زبان خود ساکنان، شناسایی افراد توانمند، خیرین و داوطلبان، ارائه پیشنهادهای اجرایی و واقع‌بینانه، بهره‌گیری از ظرفیت مراکز مثبت زندگی و کارشناسان تخصصی و ثبت و گزارش نتایج فعالیت‌ها، از مهم‌ترین انتظارات از تسهیلگران است.
وی خاطرنشان کرد: تسهیلگر قرار نیست به‌تنهایی همه مشکلات مردم را حل کند، اما باید کمک کند هیچ مسئله مهمی بدون شناسایی، پیگیری و تعیین تکلیف رها نشود. 
مدیرکل بهزیستی مازندران با تأکید بر ضرورت اثربخشی کانون‌های سلام محله تصریح کرد: این کانون‌ها باید به محل گفتگو، شناسایی نیازها، هم‌افزایی ظرفیت‌ها و پیگیری راه‌حل‌ها تبدیل شوند. اگر کانونی نتواند ارتباط موثری با مردم برقرار کند، اولویت‌های محله را مشخص سازد یا برای مسائل شناسایی‌شده پیگیری مؤثر انجام دهد، باید در شیوه فعالیت آن بازنگری شود.

وی افزود: هر کانون باید بتواند مهم‌ترین مسائل اجتماعی و رفاهی محله، اولویت‌های فوری، ظرفیت‌های موجود برای حل مشکلات، افراد و نهادهای مشارکت‌کننده، اقدامات موردنیاز، مسئول پیگیری، زمان‌بندی و شیوه سنجش نتایج را مشخص کند.

رحمانی حمایت از سالمندان تنها و کم‌برخوردار را از دیگر محورهای مهم دانست و افزود: تقویت ارتباطات اجتماعی، استفاده از ظرفیت داوطلبان و خانواده‌ها، توسعه فعالیت‌های بین‌نسلی و پیگیری نیازهای حمایتی و دسترس‌پذیری سالمندان باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا سالمند نباید فقط هنگام بیماری یا بحران دیده شود، بلکه کرامت، حضور اجتماعی و کیفیت زندگی او نیز اهمیت دارد.

مدیرکل بهزیستی مازندران همچنین بر ضرورت حمایت از افراد دارای معلولیت تأکید کرد و گفت: شناسایی موانع مشارکت اجتماعی، بررسی نیازهای دسترس‌پذیری، آگاه‌سازی خانواده‌ها درباره خدمات و حقوق قانونی و پیگیری موضوعاتی مانند توانبخشی، اشتغال و حضور فعال افراد دارای معلولیت در جامعه، از جمله اقدامات مورد انتظار است.
رحمانی توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و خانواده‌های کم‌برخوردار را از دیگر اولویت‌ها برشمرد و اظهار کرد: شناسایی ظرفیت‌های مهارتی و اقتصادی، ارتباط با خیرین و بنگاه‌های اقتصادی، معرفی فرصت‌های اشتغال و مهارت‌آموزی و کمک به دسترسی خانواده‌ها به فرصت‌های توانمندسازی باید دنبال شود. هدف تنها کمک مقطعی نیست، بلکه در صورت امکان باید مسیر افزایش توانمندی و استقلال اقتصادی خانواده‌ها نیز فراهم شود.

وی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و حمایت از کودکان را نیز نیازمند آموزش مهارت‌های زندگی و فرزندپروری، تقویت آگاهی خانواده‌ها، شناسایی زودهنگام موقعیت‌های نگران‌کننده و ارجاع تخصصی و به‌موقع موارد نیازمند مداخله دانست و بر رعایت محرمانگی، حقوق افراد و دستورالعمل‌های تخصصی در مواجهه با موارد حساس تأکید کرد.

مدیرکل بهزیستی مازندران با اشاره به اهمیت تقویت نشاط اجتماعی در محلات گفت: اجرای برنامه‌های فرهنگی، ورزشی، آموزشی و اجتماعی متناسب با نیاز محله، تقویت ارتباط میان نسل‌ها و ایجاد فرصت مشارکت برای افرادی که کمتر در فعالیت‌های اجتماعی حضور دارند، می‌تواند به افزایش احساس تعلق و مشارکت مردم کمک کند.

وی ادامه داد: نشاط اجتماعی صرفا برگزاری مراسم نیست، بلکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا مردم احساس کنند به محله خود تعلق دارند و در بهبود وضعیت آن سهم دارند.

رحمانی توسعه ظرفیت خیرین، گروه‌های داوطلب، نهادهای محلی و مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها را از دیگر زمینه‌های تقویت مشارکت مردمی دانست و افزود: فعالیت‌هایی مانند همیاران مهر و بانک زمان نیز می‌توانند متناسب با ظرفیت محله و ضوابط مربوط، زمینه مشارکت مردم و تبادل خدمات داوطلبانه را تقویت کنند.
رحمانی با اشاره به ضرورت پرهیز از موازی‌کاری در حوزه اجتماعی گفت: ممکن است در یک محله چند نهاد فعالیت کنند، اما همچنان خانواده‌ای نیازمند حمایت مؤثر باقی بماند؛ یا ظرفیت خیرین وجود داشته باشد، اما نیاز واقعی به‌درستی به آنان معرفی نشود. سلام محله باید به شناسایی این شکاف‌ها و ایجاد هماهنگی برای پاسخ‌گویی مؤثر به نیازهای مردم کمک کند.

وی از رؤسای شهرستان‌ها خواست ارتباط مؤثر میان مراکز مثبت زندگی، تسهیلگران، کانون‌های محله‌ای و سایر دستگاه‌های مسئول را تقویت کنند و افزود: ظرفیت فرمانداری‌ها، بخشداری‌ها، دهیاری‌ها، شوراها، گروه‌های مردمی و سایر نهادهای مرتبط باید در چارچوب مأموریت‌های قانونی هر مجموعه به کار گرفته شود.

مدیرکل بهزیستی مازندران در عین حال تأکید کرد: هماهنگی بین‌دستگاهی به معنای انتقال اطلاعات محرمانه مددجویان به افراد غیرمجاز نیست و اطلاعات افراد باید صرفا در حدود مجاز و برای هدف مشخص خدمت‌رسانی مورد استفاده قرار گیرد. همکاری و هم‌افزایی باید با تعیین روشن مسئولیت‌ها همراه باشد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، نقش رؤسای شهرستان‌های شرق مازندران را در راهبری طرح سلام محله مهم دانست و اظهار کرد: سلام محله نباید صرفاً برنامه‌ای اجرایی تلقی شود که به مراکز مثبت زندگی واگذار شده است؛ بلکه راهبری، هماهنگی، نظارت و رفع موانع در سطح شهرستان اهمیت اساسی دارد.

رحمانی افزود: گزارش‌ها باید بر اساس شواهد، نتایج و مسائل حل‌شده بررسی شوند، نه صرفاً تعداد برنامه‌ها. همچنین برای محلاتی که فعالیت ضعیف‌تری دارند، باید برنامه اصلاحی مشخص تدوین شود و تجربه‌های موفق شهرستان‌ها برای استفاده سایر محلات ثبت و مستندسازی شود.

مدیرکل بهزیستی مازندران خاطرنشان کرد: مدیریت موفق یعنی مسئله را ببینیم، مسئولیت آن را بپذیریم، برای حل آن اقدام کنیم و نتیجه را بسنجیم.

رحمانی با تاکید بر ضرورت نتیجه‌محور شدن نظام ارزیابی سلام محله گفت: گزارش هر مرکز و کانون باید متناسب با ظرفیت و مأموریت آن، محدوده تحت پوشش و میزان ارتباط واقعی با مردم، مهم‌ترین مسائل شناسایی‌شده، تعداد و نوع ظرفیت‌های مردمی و داوطلبان فعال، اقدامات انجام‌شده، وضعیت ارجاع و پیگیری، میزان مشارکت خیرین، نتایج قابل مشاهده، مسائل حل‌نشده و موانع اجرایی را روشن کند.

وی افزود: این موارد باید در قالب شاخص‌های روشن و متناسب با دستورالعمل‌های سازمان و بدون تحمیل گزارش‌نویسی موازی تدوین شود. صرف بالا بودن تعداد داوطلبان یا جلسات، نشانه موفقیت کامل نیست؛ مهم آن است که مشارکت‌ها به فعالیت مؤثر منجر شوند و فعالیت‌ها نیز تا حد امکان تغییر مثبتی در زندگی مردم ایجاد کنند.

مدیرکل بهزیستی مازندران خاطرنشان کرد: برای هر اقدام اولویت‌دار باید مسئول پیگیری، زمان‌بندی و نحوه ارزیابی تعیین شود. همچنین گزارش‌های عمومی نباید حاوی اطلاعات هویتی افراد باشد و محرمانگی اطلاعات باید به‌طور کامل رعایت شود.

رحمانی در ادامه، بر ضرورت تبدیل مباحث نشست به اقدامات اجرایی تأکید کرد و گفت: در جمع‌بندی این نشست باید بر چند اقدام مشخص توافق شود.

وی این اقدامات را شامل بررسی وضعیت فعالیت مراکز مثبت زندگی، تسهیلگران و کانون‌های تحت پوشش در هر شهرستان و شناسایی نقاط قوت، ضعف و نیازهای حمایتی؛ تعیین مسائل اولویت‌دار هر محله با مشارکت مردم و بر اساس شناخت میدانی؛ مشخص کردن اقدام پیشنهادی، مسئول پیگیری، ظرفیت موردنیاز و زمان‌بندی برای هر مسئله اولویت‌دار؛ تقویت شبکه ارتباطی میان مراکز مثبت زندگی، تسهیلگران و کانون‌ها برای تبادل تجربه‌ها و اطلاعات مجاز؛ ارائه گزارش پیشرفت بر اساس شاخص‌های مورد توافق و در قالبی مشخص و غیرموازی؛ و مستندسازی تجربه‌های موفقی دانست که با مشارکت مردم و استفاده از ظرفیت‌های محلی به حل یک مسئله واقعی منجر شده‌اند.

رحمانی تأکید کرد: مراکز مثبت زندگی باید ابتکار عمل داشته باشند، تسهیلگران مسائل واقعی محله را به میدان تصمیم‌گیری بیاورند و رؤسای شهرستان‌ها از اقدامات درست حمایت کنند و پیگیر رفع موانع باشند.
رحمانی در پایان با تأکید بر اینکه بخش مهمی از ظرفیت حل مسائل اجتماعی در خود مردم و محلات وجود دارد، اظهار کرد: وظیفه ما این است که این ظرفیت را ببینیم، به آن اعتماد کنیم، آن را سازمان‌دهی کنیم و در کنار آن، خدمات تخصصی و حمایتی بهزیستی را به‌درستی ارائه دهیم.

وی افزود: موفقیت سلام محله زمانی معنا پیدا می‌کند که یک خانواده زودتر از گذشته به خدمت موردنیاز خود دسترسی پیدا کند، یک سالمند احساس تنهایی کمتری داشته باشد، یک فرد دارای معلولیت فرصت مشارکت بیشتری پیدا کند، یک زن سرپرست خانوار مسیر تازه‌ای برای توانمندسازی پیش روی خود ببیند و مردم احساس کنند که محله‌شان برای مسئولان اهمیت دارد.

مدیرکل بهزیستی مازندران خاطرنشان کرد: خدمت اجتماعی فقط در ساختمان ادارات اتفاق نمی‌افتد؛ خدمت واقعی آنجاست که نیاز مردم دیده شود، صدای آنان شنیده شود و برای بهبود زندگی‌شان اقدام مؤثری صورت بگیرد.

رحمانی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: سلام محله زمانی موفق است که مردم، نه فقط نام بهزیستی را بشنوند، بلکه اثر حضور بهزیستی را در زندگی خود احساس کنند؛ و هیچ خانواده‌ای به دلیل ناآگاهی، تنهایی یا ناتوانی در پیگیری، از مسیر حمایت و خدمت جا نماند.

وی در پایان ضمن قدردانی از تلاش‌های مدیران، همکاران مراکز مثبت زندگی، تسهیلگران محلی و فعالان کانون‌های سلام محله ابراز امیدواری کرد که با همدلی، تخصص، مسئولیت‌پذیری و مشارکت مردم، الگویی موفق از سلامت اجتماعی محله‌محور در شرق مازندران شکل بگیرد؛ الگویی که به‌جای گزارش‌های پرحجم، با نتایج روشن، حل مسائل واقعی و افزایش اعتماد مردم شناخته شود.