به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان بهزیستی کشور، سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور در نشست بررسی دستاوردهای کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه درباره سالمندی جمعیت در چین، با تشریح مهم‌ترین محورهای این رویداد و بازدیدهای هیئت ایرانی از مراکز و زیرساخت‌های سالمندی اظهار کرد: این کنفرانس از ۲۷ تا ۳۰ اکتبر (۵ تا ۸ آبان) در شهر هانگژو چین و با شعار همگرایی، نوآوری و پایداری؛ دستورکار مشترکی برای سالمندی جمعیت برگزار شد.
وی با اشاره به ابعاد بین‌المللی این رویداد افزود: کنفرانس با مشارکت سه مجموعه اصلی شامل صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، کمیته ملی سالمندی چین و نهادهای مرتبط بین‌المللی برگزار شد و بیش از ۸۰۰ نفر از کشورهای مختلف و سازمان‌های فعال در حوزه سالمندی در آن حضور داشتند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: در جریان این کنفرانس حدود ۵۰ برنامه شامل نشست‌های عمومی، تخصصی و رویدادهای جانبی برگزار شد که بیش از ۲۵ نشست به موضوعات تخصصی سالمندی اختصاص داشت. همچنین پنج بازدید میدانی از مراکز و مجموعه‌های مرتبط با سالمندی برای شرکت‌کنندگان تدارک دیده شده بود که از نظر آشنایی با تجربه‌های اجرایی چین، بسیار آموزنده بود.
حسینی با تشریح محورهای اصلی کنفرانس گفت: یکپارچگی سیاست‌ها، نوآوری در حوزه سالمندی و پایداری سیاست‌ها سه محور اصلی این رویداد بود. در این چارچوب موضوعاتی همچون اقتصاد نقره‌ای، فناوری‌های نوین مبتنی بر هوش مصنوعی، جوامع مراقبتی پایدار، جوامع دوستدار سالمند و مشارکت‌های اجتماعی و محلی مورد بررسی قرار گرفت.
بازدید از شرکت هوش مصنوعی در حوزه سالمندی
وی با اشاره به بازدید هیئت ایرانی از یک شرکت فعال در زمینه فناوری و هوش مصنوعی در حوزه سالمندی تصریح کرد: در این مجموعه مشاهده کردیم که چگونه از ظرفیت هوش مصنوعی برای حل مسائل روزمره سالمندان و ارائه خدمات بهتر استفاده می‌شود. فناوری‌های هوشمند در بخش‌های مختلف زندگی شهری، از مدیریت ترافیک و خدمات عمومی تا خرید و تأمین نیازهای روزمره، نقش مؤثری ایفا می‌کنند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از این تجربه‌ها در ایران افزود: در حوزه تجهیزات توانبخشی نیز باید نگاه خود را از خرید صرف تجهیزات به سمت استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی تغییر دهیم. برای نمونه اگر منابع قابل‌توجهی برای تأمین تجهیزات توانبخشی اختصاص می‌دهیم با انتخاب فناوری‌های کارآمدتر و انتقال دانش فنی می‌توانیم بهره‌وری این منابع را افزایش دهیم. در همین راستا، هماهنگی‌هایی برای استفاده از تجربیات و انتقال دانش این حوزه انجام شده است.
حسینی یکی دیگر از بازدیدهای هیئت ایرانی را مربوط به فروشگاه تخصصی اقتصاد نقره‌ای دانست و گفت: در این مجموعه طیف گسترده‌ای از محصولات و خدمات مورد نیاز سالمندان از پوشاک و مواد غذایی گرفته تا تجهیزات پزشکی، توانبخشی، تخت‌های ویژه و وسایل مناسب‌سازی‌شده عرضه می‌شد. این تجربه نشان می‌دهد که اقتصاد نقره‌ای می‌تواند به یک حوزه اقتصادی مستقل و اشتغال‌زا تبدیل شود و در عین حال نیازهای سالمندان را پاسخ دهد.
وی با اشاره به بازدید از محله سالمندمحور موطلایی‌ها در هانگژو اظهار کرد: یکی از تجربه‌های جالب چین، طراحی محله‌ای با رویکرد سالمندی در بافت قدیمی شهر بود که در آن خدمات مختلف متناسب با نیاز سالمندان سازماندهی شده است. بانک، رستوران، آرایشگاه، فروشگاه، مراکز فرهنگی و خدمات اجتماعی متناسب با شرایط این گروه سنی در این محله فعالیت می‌کنند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: در جریان این بازدید، مجموعه‌ای با محوریت هنر و خلاقیت سالمندان نیز افتتاح شد که با هدف افزایش مشارکت اجتماعی و فراهم کردن فرصت فعالیت‌های فرهنگی و هنری برای سالمندان شکل گرفته است. این تجربه می‌تواند در توسعه خدمات اجتماع‌محور سالمندی در کشور مورد توجه قرار گیرد.
حسینی با اشاره به بازدید از یک مرکز آموزشی و مراقبتی سالمندان بیان کرد: در این مرکز، تمام فضاها و امکانات از سالن‌ها و رستوران‌ها تا اتاق‌ها، تخت‌ها و سایر تجهیزات متناسب با نیازهای سالمندان طراحی و مناسب‌سازی شده بود. حتی برنامه غذایی و خدمات روزانه نیز با توجه به شرایط جسمی و نیازهای این گروه تنظیم می‌شد.
وی ادامه داد: نکته قابل‌توجه در این مرکز، ارائه خدمات با هزینه‌ای نسبتاً پایین بود به‌گونه‌ای که هزینه استفاده از امکانات آن حدود یک‌چهارم حقوق معمول یک کارمند عنوان می‌شد. این موضوع نشان می‌دهد که می‌توان با طراحی درست الگوی ارائه خدمات و مدیریت منابع، خدمات جامع سالمندی را با هزینه قابل‌قبول در اختیار افراد قرار داد.
دهکده‌های سالمندی در چین
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین به تجربه ایجاد دهکده‌های سالمندی در چین اشاره کرد و گفت: در این سفر، برخی اعضای هیئت ایرانی از دهکده سالمندی بازدید کردند که تجربه‌های قابل‌توجهی در زمینه ارائه خدمات یکپارچه به سالمندان داشت. ما نیز در کشور در حال پیگیری ایجاد چنین مجموعه‌هایی هستیم و در همین راستا موضوع احداث یک دهکده سالمندی در شهرستان میبد با مشارکت یک خیر و در زمینی به مساحت حدود ۱۰ هکتار مطرح شده است.
حسینی با تأکید بر اهمیت مشارکت بخش غیردولتی در اداره این مجموعه‌ها افزود: در این طرح تأکید ما بر این است که ضمن فراهم کردن مجوزهای لازم، بهره‌برداری و مدیریت مجموعه به خود سرمایه‌گذار و خیر سپرده شود چراکه استفاده از ظرفیت بخش غیردولتی و تشکل‌های تخصصی می‌تواند به پایداری و اثربخشی بیشتر این خدمات کمک کند.
وی با اشاره به سایر تجربه‌های مشاهده‌شده در چین گفت: ایجاد روستاهای دوستدار سالمند با توجه به زیست‌بوم و شرایط زندگی سالمندان و همچنین راه‌اندازی دانشگاه‌های سالمندی از دیگر تجربه‌های این کشور بود که به دلیل محدودیت زمانی، امکان بازدید از همه آنها برای هیئت ایرانی فراهم نشد.
حسینی با بیان اینکه بسیاری از موضوعات مطرح‌شده در کنفرانس پیش از این در محافل کارشناسی و سیاست‌گذاری کشور نیز مورد بحث قرار گرفته بود، تصریح کرد: نکته اصلی و آموزنده برای ما در این سفر نه آشنایی با مفاهیم نظری بلکه مشاهده اجرای عملی سیاست‌ها بود. ما درباره دهکده‌های سالمندی، محله‌های دوستدار سالمند، اقتصاد نقره‌ای و نقش هوش مصنوعی در زندگی سالمندان صحبت کرده‌ایم اما در چین نمونه‌های عملی و اجرایی این سیاست‌ها را از نزدیک مشاهده کردیم.
وی با اشاره به حضور خود در پنل عالی‌رتبه کنفرانس به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران گفت: در این پنل که با حضور مقام‌های عالی‌رتبه از جمله سه وزیر از کشورهای مختلف و جمعی از استادان برجسته حوزه سالمندی برگزار شد، سه بار فرصت ارائه دیدگاه‌ها و تجربیات جمهوری اسلامی ایران فراهم شد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: در این نشست‌ها، تجربه‌های ایران در زمینه طرح‌های اجتماع‌محور سالمندی، از جمله طرح سلام، پایگاه‌ها و پاتوق‌های سالمندی و مراکز مهر و گفت‌وگو تشریح شد. همچنین درباره نقش مشارکت‌های مردمی، بنیادهای فرزانگان و ظرفیت‌های اجتماعی در ارتقای کیفیت زندگی سالمندان و تقویت تاب‌آوری اجتماعی توضیحاتی ارائه کردیم.
حسینی با اشاره به برگزاری نشست‌های دوجانبه با مسئولان چینی و نمایندگان سازمان ملل متحد خاطرنشان کرد: در دیدار با مسئولان کمیته ملی سالمندی چین و نمایندگان صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، موضوعات مختلفی از جمله استفاده از تجربه‌های جهانی، توسعه اقتصاد نقره‌ای، بانک زمان، بانک مهارت‌ها و حمایت از سالمندان تنها، به‌ویژه زنان سالمند تنها، مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
وی تأکید کرد: بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی در حوزه سالمندی برای کشور ضروری است و باید از ظرفیت همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه برای انتقال دانش و تبدیل تجربه‌های موفق به برنامه‌های اجرایی استفاده کنیم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در پایان با اشاره به ضرورت استمرار تبادل تجربیات میان اعضای هیئت ایرانی گفت: قرار نیست دستاوردهای این سفر به همین نشست محدود شود؛ بلکه باید با برگزاری جلسات تخصصی و تقسیم تجربه‌های به‌دست‌آمده، به راهکارهای عملی برای توسعه سیاست‌های سالمندی در کشور برسیم. هدف ما این است که تجربه‌های مشاهده‌شده در چین را متناسب با شرایط ایران بومی‌سازی و در مسیر ارتقای کیفیت زندگی سالمندان به کار بگیریم.
موج سالمندی ژاپن در ۲۰ سال آینده به ایران می‌رسد
همچنین رضا سعیدی رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با هشدار نسبت به کاهش مستمر نرخ باروری و شتاب گرفتن سالمندی جمعیت در ایران اظهار کرد: افزایش امید به زندگی یکی از دستاوردهای مهم نظام سلامت و سایر نظام‌های اجتماعی و رفاهی کشور است به‌طوری‌که از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون، حدود ۲۵ سال به میانگین طول عمر و امید به زندگی افراد در کشور افزوده شده است.
وی افزود: با این حال کاهش نرخ باروری و فرزندآوری موجب شده است نسبت جمعیت سالمند به جمعیت جوان کشور به‌سرعت افزایش پیدا کند. این مسئله مختص ایران نیست و بیش از ۱۰۰ کشور جهان با کاهش فرزندآوری مواجه هستند و برای افزایش نرخ باروری، سیاست‌های تشویقی مختلفی را در دستور کار قرار داده‌اند.
سعیدی با اشاره به روند کاهشی فرزندآوری در ایران گفت: متأسفانه در کشور ما سالانه حدود ۷ درصد از میزان فرزندآوری کاسته می‌شود و این کاهش شدید، شتاب سالمندی را به دنبال داشته است روندی که در صورت تداوم، می‌تواند کشور را با مشکلات جدی مواجه کند و حتی ما را در برابر موج سالمندی غافلگیر کند.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با اشاره به تجربه جمعیتی متولدین دهه ۶۰ و پیامدهای آن در نظام آموزشی کشور تصریح کرد: بسیاری از ما که متولد دهه ۶۰ هستیم، به خاطر داریم که مدارس با تراکم بالای دانش‌آموزان مواجه بودند و در برخی مناطق کلاس‌ها به‌صورت دو یا سه شیفته برگزار می‌شد. در آن زمان، مدارس متعددی ساخته شد تا پاسخگوی جمعیت بالای دانش‌آموزی باشد، اما امروز در برخی از همان مدارس، به دلیل کاهش تعداد دانش‌آموزان، ظرفیت کلاس‌ها خالی مانده است.
وی ادامه داد: همان موج جمعیتی که در دهه ۶۰ در مدارس و نظام آموزشی کشور خود را نشان داد، حدود ۶۰ سال بعد در حوزه سالمندی تکرار خواهد شد. در واقع، جمعیت پرشمار متولدین آن دهه به‌تدریج وارد دوره سالمندی می‌شوند و موج بزرگی از سالمندی را در جامعه ایجاد خواهند کرد.
سعیدی با مقایسه روند سالمندی در ایران و ژاپن بیان کرد: ژاپن با سهمی حدود ۲۵ تا ۲۸ درصدی جمعیت سالمند، یکی از کشورهای سالمند جهان محسوب می‌شود و طی حدود ۸۰ سال به این وضعیت رسیده است؛ اما ایران با وجود اینکه اکنون حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد جمعیت بالای ۶۵ سال و حدود ۱۲ تا ۱۴ درصد جمعیت بالای ۶۰ سال دارد، ممکن است طی حدود ۲۰ سال آینده به شرایطی مشابه ژاپن برسد.
وی خاطرنشان کرد: تفاوت مهم ایران و ژاپن در این است که ژاپن کشوری توسعه‌یافته، برخوردار و دارای زیرساخت‌های پیشرفته است، در حالی که ایران هنوز برای رسیدن به سطحی از توسعه و آمادگی مشابه، به زمان و برنامه‌ریزی بیشتری نیاز دارد. بنابراین، سرعت بالای سالمندی در ایران در مقایسه با ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی کشور، نگرانی‌های جدی ایجاد می‌کند.
۶۰ درصد تخت‌های بیمارستانی در اختیار سالمندان است
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت آمادگی نظام‌های اجتماعی برای مواجهه با این تغییر جمعیتی گفت: ایران از جمله کشورهایی است که با سرعت بالایی به سمت سالمندی حرکت می‌کند و این مسئله می‌تواند صندوق‌های بازنشستگی، سازمان‌های حمایتی از جمله بهزیستی و به‌ویژه نظام سلامت را با چالش‌های جدی مواجه کند.
وی افزود: در حال حاضر، با وجود اینکه سهم سالمندان از جمعیت کشور حدود ۱۰ تا ۱۳ درصد است، حدود ۶۰ درصد تخت‌های بیمارستانی توسط این گروه سنی اشغال می‌شود. سالمندان معمولاً با بیماری‌های مزمن و چندبیماری هم‌زمان مواجه هستند و به خدمات درمانی و مراقبتی مستمر و پرهزینه نیاز دارند.
سعیدی ادامه داد: مجموعه این عوامل نشان می‌دهد که نظام سلامت کشور طی ۲۰ سال آینده، با دشواری زیادی برای پاسخگویی به نیازهای موج سالمندی مواجه خواهد شد؛ موجی که می‌تواند سهم جمعیت سالمند را به حدود ۳۰ درصد برساند. بنابراین، لازم است از همین امروز هشدارهای لازم داده شود و برنامه‌ریزی برای مواجهه با این شرایط آغاز شود.
وی با اشاره به توجه جهانی به موضوع سالمندی اظهار کرد: سازمان جهانی بهداشت، بازه زمانی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۳۰ را به‌عنوان دهه سالمندی سالم تعیین کرده است تا کشورها توجه بیشتری به نیازها، حقوق و کیفیت زندگی سالمندان داشته باشند.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به دستاوردهای کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه درباره سالمندی جمعیت در چین گفت: نکته قابل توجه در این کنفرانس آن بود که از نظر مباحث نظری و علمی، موضوعات مطرح‌شده عمدتاً برای ما شناخته‌شده بود و مطالب کاملاً جدیدی در مرزهای دانش ارائه نشد؛ اما تفاوت اصلی در حوزه اجرا و عملیاتی کردن سیاست‌ها بود.
وی افزود: آنچه در چین مشاهده کردیم، اجرای عملی بسیاری از سیاست‌ها و برنامه‌هایی بود که ما نیز از نظر نظری با آنها آشنا هستیم. در واقع، چینی‌ها توانسته‌اند بسیاری از این ایده‌ها را به برنامه‌های اجرایی تبدیل کنند و در حوزه سالمندی، اقدامات پیشرفته‌ای انجام دهند.
سعیدی با اشاره به تجربه حضور در شهر هانگژو تصریح کرد: یکی از نکات جالب توجه، سطح بالای مدیریت شهری در این شهر بود. نظم شهری، نبود ترافیک و آلودگی محسوس هوا و همچنین استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت شهر، از جمله مواردی بود که توجه هیئت ایرانی را جلب کرد. در این شهر حتی از ربات‌ها در برخی خدمات و فعالیت‌های انتظامی و مدیریت شهری استفاده می‌شد.
چهار محور اصلی کنفرانس سالمندی در چین
وی با تشریح جزئیات برگزاری کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه درباره سالمندی جمعیت گفت: این کنفرانس به مدت چهار روز اصلی و با حضور حدود ۷۰۰ شرکت‌کننده از کشورهای مختلف در شهر هانگژو برگزار شد و سه میزبان اصلی داشت. این رویداد به‌صورت دوسالانه برگزار می‌شود و چهار محور اصلی آن شامل اقتصاد نقره‌ای، فناوری و هوش مصنوعی، نظام‌های مراقبت پایدار و جوامع دوستدار سالمند بود.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت ادامه داد: در جریان این کنفرانس، نشست افتتاحیه با حضور مدیران و مسئولان کشورهای مختلف برگزار شد و سیدجواد حسینی نیز دیدگاه‌ها و مباحثی را در این نشست مطرح کرد. همچنین پنل وزیران، نشست‌های تخصصی و برنامه‌های پیش‌همایش از دیگر بخش‌های این رویداد بود.
سعیدی با اشاره به بازدید هیئت ایرانی از محله سالمندی و اقتصاد نقره‌ای در چین گفت: یکی از بخش‌های قابل توجه این سفر، بازدید از محله‌ای با محوریت سالمندان بود؛ فضایی که در آن خدمات و امکانات متنوعی برای این گروه سنی فراهم شده بود و سالمندان می‌توانستند در کنار استفاده از فروشگاه‌ها و خدمات مورد نیاز، در فعالیت‌های اجتماعی و برنامه‌های تفریحی نیز مشارکت داشته باشند.
وی افزود: در این محله تلاش شده بود محیطی فراهم شود که سالمندان علاوه بر دریافت خدمات، امکان حضور فعال در جامعه، تعامل اجتماعی و مشارکت در فعالیت‌های مختلف را داشته باشند؛ رویکردی که نشان می‌دهد اقتصاد نقره‌ای صرفاً به ارائه خدمات درمانی و مراقبتی محدود نیست، بلکه می‌تواند به بستری برای افزایش مشارکت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی سالمندان تبدیل شود.
نظر شما