عصای سفید، نشانه حق حرکت، انتخاب و حضور مستقل در جامعه است. روز جهانی نابینایان و عصای سفید، فرصتی برای شنیدن مطالبات شهروندان نابینا و کم‌بینا و بازنگری در مسئولیت‌هایی است که در برابر حقوق آنان بر عهده داریم؛ حقوقی که تحقق آن باید در مسیرهای شهری، کلاس‌های درس، محیط‌های کار، خدمات عمومی و امکان مشارکت در زندگی اجتماعی دیده شود.
افراد نابینا و کم‌بینا، با استعدادها، تجربه‌ها و توانایی‌های متنوع، بخشی از سرمایه انسانی و فرهنگی جامعه‌اند. برخورداری آنان از آموزش، اشتغال، مسکن، امنیت، اطلاعات و فرصت‌های برابر، حقی شهروندی است. ارزش حمایت‌های ما زمانی آشکار می‌شود که به افزایش قدرت انتخاب، استقلال فردی و حضور مؤثر آنان در جامعه بینجامد و خانواده‌ها نیز در این مسیر از آموزش، مشاوره و پشتیبانی مناسب برخوردار باشند.
رویکرد بهزیستی استان تهران، پیوند حمایت‌های ضروری با توانمندسازی پایدار و گسترش مشارکت اجتماعی است. در این مسیر، پیگیری خدمات تخصصی توانبخشی، آموزش مهارت‌های زندگی و جهت‌یابی و حرکت، تسهیل دسترسی به وسایل کمک‌توانبخشی و فناوری‌های یاری‌رسان، حمایت از تحصیل و مهارت‌آموزی، توسعه فرصت‌های اشتغال و پیگیری حمایت‌های معیشتی و مسکن، از محورهای مسئولیت این مجموعه است. تناسب خدمات با نیاز واقعی افراد، استمرار حمایت‌ها و توجه به تفاوت شرایط کودکان، زنان، سالمندان و افراد دارای معلولیت‌های همراه، باید در برنامه‌ریزی‌ها جایگاهی روشن داشته باشد.
پیشگیری و مداخله بهنگام نیز بخش جدایی‌ناپذیر این مسئولیت است. آگاهی خانواده‌ها از اهمیت غربالگری بینایی کودکان، پیگیری نتایج ارزیابی‌ها و دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی، نیازمند همکاری مستمر بهزیستی، مجموعه سلامت، آموزش‌وپرورش و رسانه‌هاست. این مسیر باید همزمان با حمایت همه‌جانبه از افراد نابینا و کم‌بینا دنبال شود؛ زیرا کرامت و حق برخورداری از فرصت‌های زندگی، وابسته به میزان بینایی هیچ انسانی نیست.
در استان تهران، با گستردگی جمعیت، تنوع محلات و تفاوت دسترسی به امکانات در شهرستان‌ها، تحقق عدالت مستلزم آن است که خدمات به محل زندگی مردم نزدیک‌تر شود. بهره‌گیری از ظرفیت محلات، مراکز خدمات، تشکل‌های تخصصی و مشارکت‌های مردمی می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر نیازها، کاهش رفت‌وآمدهای دشوار و تقویت شبکه حمایت از افراد و خانواده‌ها کمک کند. در این مسیر، خود افراد نابینا و کم‌بینا باید در تعیین اولویت‌ها، طراحی خدمات و ارزیابی نتایج، نقش مستقیم و مؤثر داشته باشند.
از مسئولان کشوری و استانی، نمایندگان مجلس و دستگاه‌های اجرایی انتظار می‌رود اجرای حقوق افراد دارای معلولیت را با تأمین منابع، هماهنگی بین‌بخشی و نظارت بر نتیجه همراه سازند. حمایت از اشتغال باید به فرصت شغلی واقعی، محیط کار دسترس‌پذیر و امکان پیشرفت حرفه‌ای منتهی شود؛ حمایت آموزشی باید دسترسی به منابع و ابزارهای مناسب را فراهم کند و برنامه‌های مسکن و حمایت اجتماعی نیز باید با نیازها و شرایط زندگی افراد تناسب داشته باشد.
استانداری، فرمانداری‌ها، شهرداری‌ها، شوراهای اسلامی شهر و روستا و مجموعه‌های حمل‌ونقل عمومی، در فراهم‌کردن امکان تردد ایمن مسئولیتی تعیین‌کننده دارند. پیاده‌روهای بدون مانع، مسیرهای هدایت استاندارد و پیوسته، گذرگاه‌ها و علائم قابل استفاده، اعلان‌های صوتی و دسترسی مناسب به ایستگاه‌ها، ساختمان‌ها و مراکز خدمات عمومی، باید در اولویت اجرا و نگهداری قرار گیرد. کیفیت مناسب‌سازی زمانی سنجیده می‌شود که یک شهروند نابینا بتواند با اطمینان و استقلال از خانه به مقصد برسد و خدمت مورد نیاز خود را دریافت کند.
دسترس‌پذیری، فضای دیجیتال را نیز دربرمی‌گیرد. سامانه‌های اداری، بانکی، آموزشی، درمانی و خدمات شهری باید با ابزارهای مورد استفاده افراد نابینا و کم‌بینا سازگار باشند. دریافت اطلاعات، تکمیل درخواست‌ها و استفاده از خدمات برخط نباید آنان را ناگزیر به واگذاری اطلاعات شخصی یا وابستگی دائمی به دیگران کند. توسعه فناوری هنگامی به عدالت نزدیک می‌شود که امکان استفاده مستقل را برای همه فراهم سازد.
آموزش و فرهنگ‌سازی، پشتوانه ماندگاری این اقدامات است. مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و محیط‌های کاری باید شناخت درست از نابینایی و کم‌بینایی، شیوه تعامل محترمانه و پذیرش تفاوت‌ها را گسترش دهند. کمک‌کردن با رضایت فرد، احترام به عصای سفید و وسایل شخصی او، پرهیز از مسدودکردن مسیرها و به‌رسمیت‌شناختن توان تصمیم‌گیری‌اش، رفتارهایی ساده اما مؤثرند که امنیت و استقلال را در زندگی روزمره تقویت می‌کنند.
رسانه‌ها در این زمینه مسئولیتی فراتر از پوشش مناسبت‌ها دارند. بازنمایی دقیق زندگی، توانمندی‌ها و مطالبات افراد نابینا و کم‌بینا، پرهیز از روایت‌های ترحم‌آمیز و کلیشه‌ای، تولید محتوای دسترس‌پذیر و پیگیری موانع موجود، می‌تواند آگاهی عمومی را به مطالبه اجتماعی و پاسخ‌گویی دستگاه‌ها پیوند دهد. روایت رسانه‌ای زمانی کامل‌تر است که صدای خود این شهروندان در آن شنیده شود و دستاورد خدمات با اثر واقعی آن بر زندگی مردم سنجیده شود.
اینجانب، ضمن گرامیداشت این روز و قدردانی از خانواده‌ها، همکاران، متخصصان، تشکل‌های نابینایان و کم‌بینایان و همه همراهان این عرصه، بر مسئولیت بهزیستی استان تهران در پیگیری حقوق، ارتقای کیفیت خدمات و تقویت همکاری با دستگاه‌ها تأکید می‌کنم. تهران باید استانی باشد که شهروند نابینا و کم‌بینا در آن بتواند بیاموزد، کار کند، رفت‌وآمد کند و در تصمیم‌های مربوط به زندگی خود و جامعه سهم داشته باشد.
عصای سفید، حق عبور را یادآوری می‌کند؛ پاسخ ما باید گشودن راه باشد.
فریدالدین حجت‌الاسلامی
مدیرکل بهزیستی استان تهران
نظر شما