«رشد پساآسیبی جمعی»؛ عبور از بقا به بازسازی سرمایه اجتماعی در دل بحران

به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی بهزیستی استان تهران؛ علیرضا محمدی، معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان تهران، در نشست علمی تخصصی «تاب‌آوری در وضعیت بحران؛ نقش سرمایه اجتماعی، انسانی و سازمانی» با طرح مفهوم «رشد پساآسیبی جمعی» (CPTG)، بر ضرورت عبور از نگاه حداقلی به تاب‌آوری و حرکت به سمت بازسازی و تقویت سرمایه‌های اجتماعی در بستر بحران تأکید کرد.

وی با اشاره به مباحث مطرح‌شده از سوی استادان و کارشناسان حاضر در نشست اظهار کرد: هدف ما از استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی در بحران، صرفاً این نیست که جامعه از بحران جان سالم به در ببرد؛ بلکه باید بتوانیم از دل بحران، سرمایه اجتماعی، انسجام اجتماعی و ظرفیت‌های جمعی را ایجاد و تقویت کنیم تا زمینه بازسازی جامعه فراهم شود.

محمدی، حضور و مشارکت مردم در جریان بحران‌های اخیر را نمونه‌ای از فعال‌شدن سرمایه اجتماعی دانست و گفت: در روزهای جنگ شاهد بودیم که مردم پای کار آمدند و در صحنه حضور داشتند. این حضور، نشانه‌ای از سرمایه انسانی، سرمایه اجتماعی، انسجام و ظرفیت‌های اجتماعی جامعه است و نشان می‌دهد که می‌توان از دل بحران، ظرفیت‌های جدیدی برای مواجهه با آینده ایجاد کرد.

معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان تهران در ادامه با اشاره به مفهوم PTG یا رشد پساآسیبی افزود: در رویکردهای جدید روان‌شناختی، مداخله پس از آسیب صرفاً با هدف بازگرداندن فرد به وضعیت پایدار پیش از بحران انجام نمی‌شود؛ بلکه هدف این است که فرد بتواند از دل تجربه دشوار، ظرفیت‌های خود را بشناسد و با امید، انگیزه و توانمندی بیشتری به زندگی ادامه دهد.

وی با بیان اینکه این رویکرد در سطح فردی قابل بررسی است، تصریح کرد: وقتی از تاب‌آوری اجتماعی و انسجام اجتماعی سخن می‌گوییم، باید بتوانیم این مسیر را از فرد به خانواده و از خانواده به جامعه تعمیم دهیم؛ اما در اینجا مفهوم دیگری مطرح می‌شود که یک گام فراتر می‌رود و آن رشد پساآسیبی جمعی یا CPTG است.

محمدی ادامه داد: در CPTG، مفهوم رشد پساآسیبی از سطح فرد فراتر می‌رود و با افزودن مؤلفه «جمعی»، یک رویکرد روان‌شناختی با رویکرد اجتماعی پیوند می‌خورد. این نگاه، ظرفیت‌های یک جامعه برای رشد، بازسازی و تقویت انسجام پس از تجربه بحران را مورد توجه قرار می‌دهد.

وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در این حوزه گفت: ده‌ها مقاله و چندین مرور نظام‌مند درباره رشد پساآسیبی جمعی انجام شده است که نشان می‌دهد این رویکرد می‌تواند پس از بحران، چارچوبی برای تقویت ظرفیت‌های جامعه و بازسازی اجتماعی فراهم کند.

معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان تهران، همبستگی اجتماعی، احساس تعلق و هویت جمعی، ارزش‌های مشترک، احساس معنا و هدف، قدردانی از زندگی، روابط بین‌گروهی، تاب‌آوری نهادی و بازتعریف اولویت‌های اجتماعی را از مهم‌ترین شاخص‌های قابل توجه در این رویکرد برشمرد.

محمدی، «بازتعریف اولویت‌های اجتماعی» را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های رشد پساآسیبی جمعی دانست و گفت: جامعه در شرایط عادی، اولویت‌های اجتماعی مشخصی دارد؛ اما با وقوع بحران، این اولویت‌ها تغییر می‌کنند و لازم است آنها را دوباره تعریف کنیم.

وی افزود: اگر تحولات اجتماعی ناشی از بحران‌های اخیر را بررسی کنیم، می‌بینیم که خود ما نیز در این فرایند دچار تغییر شده‌ایم و طبیعی است که در سطح جامعه نیز اولویت‌های اجتماعی تغییر کند. بنابراین سیاست‌گذاری پس از بحران نمی‌تواند صرفاً ادامه همان سیاست‌ها و اولویت‌های پیش از بحران باشد؛ بلکه باید متناسب با شرایط جدید، اولویت‌های اجتماعی بازتعریف شوند.

محمدی در پایان تأکید کرد: تاب‌آوری واقعی صرفاً توانایی تحمل و عبور از بحران نیست؛ بلکه توانایی تبدیل تجربه بحران به فرصتی برای تقویت همبستگی، بازسازی سرمایه اجتماعی، ارتقای ظرفیت‌های انسانی و نهادی و تعریف دوباره مسیر حرکت جامعه است.