به گزارش خبرنگار روابط عمومی و امور بینالملل سازمان بهزیستی کشور، اگر یک نفر بتواند یک ساعت از مهارت یا وقت خود را در اختیار دیگری بگذارد و در مقابل زمانی برای دریافت خدمتی دیگر به دست آورد، دیگر پول تنها ابزار مبادله نیست.
این ایده اساس بانک زمان است که با هدف فعالکردن سرمایه اجتماعی، تقویت مشارکت داوطلبانه و ایجاد دسترسی عادلانهتر به خدمات در حال طراحی و اجراست و اکنون با نهاییشدن شیوهنامه اجرایی در آستانه ورود جدیتر به مرحله اجرا قرار گرفته است.
نشست بررسی و جمعبندی شیوهنامه اجرایی بانک زمان با حضور سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، معاونان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مسئولان دستگاههای مرتبط برگزار شد و در این نشست ابعاد حقوقی، اجرایی، پلتفرم، نحوه صدور مجوز و سازوکار پایداری بانک زمان مورد بررسی قرار گرفت.
بانک زمان مبادله خدمت بدون پول
سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور در این نشست با اشاره به فلسفه شکلگیری بانک زمان اظهار کرد: روح بانک زمان این است که پول از چرخه تبادل خدمات حذف شود و خدمت با خدمت با واسطه عامل زمان تهاتر شود.
وی گفت: هر فردی میتواند چیزی برای ارائه داشته باشد و در مقابل خدمتی دریافت کند بنابراین در این مدل همه افراد جامعه هم میتوانند خدمتدهنده و هم خدمتگیرنده باشند و برای گروههای دارای نیازهای ویژه از جمله افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید و سالمندان اولویت بیشتری در نظر گرفته شده است.
به گفته وی، بانک زمان میتواند با تکیه بر ظرفیت مردم و محلات بخشی از نیازهای خدماتی جامعه را بدون وابستگی مستقیم به منابع مالی پاسخ دهد و در عین حال سرمایه اجتماعی و مشارکت داوطلبانه را افزایش دهد.
از سلام محله تا بانک زمان
حسینی با تشریح مسیر تحول برنامههای سازمان بهزیستی گفت: در طرح سلام حدود ۲۵ فعالیت اجتماعمحور برای اجرا در محلات طراحی شده و یکی از حلقههای این زنجیره ایجاد سازوکارهایی برای مشارکت و توانمندسازی مردم است.
وی افزود: در کنار این برنامه، نخستین بوتکمپ نوآوری و کارآفرینی نیز با حضور حدود ۲۰۰ جوان ۱۸ تا ۲۵ سال برگزار شد و با کمک ۱۵ منتور معاونت علمی ریاستجمهوری، ایدههای جوانان مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت ۶ طرح بهعنوان ایدههای برتر انتخاب شدند.
رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: ایجاد خانههای خلاق و نوآوری نیز در همین مسیر دنبال میشود و قرار است این مراکز در ۳۰ استان راهاندازی شوند.
حسینی با اشاره به روند تدوین شیوهنامه بانک زمان گفت: طی سه جلسه، ابعاد مختلف این طرح بررسی و دیدگاههای دستگاهها و مجموعههای مرتبط جمعآوری شد و پس از اصلاحات لازم، شیوهنامه اجرایی به جمعبندی رسید.
وی افزود: در این فرآیند علاوه بر بررسیهای کارشناسی با مجموعههایی از جمله ستاد ۲۰۲۰ محله یا توانمندسازی و تحول اجتماعمحور محلات و مجمع خیرین نیز گفتوگو شد و تجربه مجموعههایی که پیش از این در حوزه بانک زمان فعالیت کردهاند، مورد توجه قرار گرفت.
رئیس سازمان بهزیستی تأکید کرد: این شیوهنامه باید از نظر حقوقی تقویت و پایدار شود و بانک زمان نیز حتماً باید به شکل پایلوت اجرا شود تا ایرادات و نقاط ضعف آن در میدان عمل مشخص شود.
بانک زمان؛ دولت تنظیمگر، مردم بازیگر
حسینی با اشاره به اینکه اجرای چنین مدلی تجربهای پیچیده و جدید است، گفت: دولت در بانک زمان باید نقش رگولاتور و تنظیمگر را ایفا کند و میدان اصلی را برای مشارکت مردم باز بگذارد.
وی افزود: اکنون بانک زمان در منطقه ۴ تهران در مرحله پایلوت قرار دارد و باید هرچه سریعتر وارد فرآیند اجرایی شود چراکه بسیاری از ایرادات یک طرح را نمیتوان صرفاً در جلسات کارشناسی شناسایی کرد و بخشی از مشکلات در جریان اجرای واقعی مشخص خواهد شد.
۲۶ مفهوم برای طراحی بانک زمان
محمود رامشینی عضو هیئتمدیره صندوق حمایت و ضمانت از فرصتهای شغلی بهزیستی، نیز در این نشست با تشریح فرآیند تدوین مدل اجرایی بانک زمان گفت: در یک سال گذشته سند سیاستی بانک زمان در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تدوین شده و در ادامه نیز شیوهنامههای مربوط به نحوه اجرا، احراز صلاحیت و صدور مجوز تهیه شده است.
وی افزود: در تدوین شیوهنامه اجرایی بانک زمان، ۲۶ مفهوم کلیدی مورد بررسی قرار گرفته که از مهمترین آنها میتوان به تعیین نقش خدمتدهنده، خدمتگیرنده، تطبیقدهنده، پلتفرم، مؤسسات مجری و تنظیمگر اشاره کرد.
رامشینی گفت: در نهایت مدل پنجگانهای شامل خدمتدهنده، خدمتگیرنده، تطبیقدهنده یا بانک زمان محلی، پلتفرم و تنظیمگر برای اجرای این طرح در نظر گرفته شده است تا هم مبادله خدمات انجام شود و هم نظارت و پایداری سیستم تضمین شود.
همه میتوانند بانک زمان محلی ایجاد کنند
به گفته وی، مسیر ایجاد بانک زمان برای مجموعههای مختلف باز گذاشته شده است و مؤسسات میتوانند در چارچوب ضوابط مربوط، بانک زمان محلی خود را ایجاد کنند.
وی افزود: مؤسسات مجری الزاماً نیاز به ایجاد یک پلتفرم مستقل ندارند و میتوانند از پلتفرم ملی استفاده کنند در عین حال اگر پلتفرم اختصاصی داشته باشند امکان اتصال آن به صفحه ملی بانک زمان نیز پیشبینی شده است.
اولویت با سالمندان و افراد دارای معلولیت شدید
یکی از ویژگیهای مهم مدل طراحیشده، توجه ویژه به افرادی است که ممکن است به خدمات نیاز داشته باشند اما خودشان توان ارائه خدمت متقابل را نداشته باشند.
رامشینی گفت: برای پایداری بانک زمان، خدمات غیررایگان با اولویت افرادی که نیاز مراقبتی ویژه دارند از جمله افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید و سالمندان پیشبینی شده است.
وی توضیح داد: در مدل عادی، فردی که خدمتی دریافت میکند باید بتواند در مقابل خدمتی ارائه دهد اما برخی گروهها ممکن است صرفاً دریافتکننده خدمت باشند به همین دلیل سازوکارهای حمایتی برای حفظ تراز بانک زمان طراحی شده است.
استخر زمان برای حفظ پایداری بانک زمان
برای حل همین مسئله در مدل اجرایی بانک زمان موضوع ایجاد صندوق ذخیره زمان یا استخر حمایتی نیز پیشبینی شده است.
بر این اساس فردی که توانایی ارائه خدمت دارد اما در مقطع فعلی نیازی به دریافت خدمت ندارد، میتواند زمان خود را در این چرخه ذخیره کند تا در مواقع مورد نیاز این اعتبار زمانی برای حمایت از افرادی که امکان ارائه خدمت متقابل ندارند، مورد استفاده قرار گیرد.
به این ترتیب بانک زمان تنها یک سیستم ساده یک ساعت خدمت در برابر یک ساعت خدمت نخواهد بود بلکه میتواند به تدریج به یک شبکه اجتماعی مبادله خدمات و حمایت متقابلتبدیل شود.
۶۹ خدمت در بانک زمان
در طراحی مدل اجرایی، خدمات بر اساس میزان ریسک نیز دستهبندی شدهاند.
بر این اساس، خدمات در سه سطح ریسک بالا، متوسط و پایین بررسی شدهاند و در مرحله نخست خدمات پرریسک مانند ورود به منزل در دامنه فعالیت بانک زمان قرار نمیگیرند.
در مقابل، حدود ۶۹ خدمت کمریسک و متوسط برای شروع فعالیت شناسایی شده است تا اجرای بانک زمان از خدمات سادهتر آغاز شود و پس از کسب تجربه، دامنه فعالیت آن توسعه پیدا کند.
مسئولان طراحی بانک زمان معتقدند موفقیت این طرح صرفاً با تعداد ثبتنامکنندگان سنجیده نمیشود.
بر این اساس، سه شاخص اصلی برای سنجش پایداری بانک زمان در نظر گرفته شده است از جمله تعداد افراد ثبتنامشده، تعداد افراد فعال و نرخ گردش مبادله خدمات.
به بیان دیگر مهم نیست چه تعداد نفر در سامانه حساب ایجاد کردهاند، معیار اصلی این است که چه تعداد از آنها واقعاً وارد چرخه ارائه و دریافت خدمت شدهاند و خدمات تا چه اندازه در شبکه گردش پیدا میکنند.
در مدل پیشنهادی، ساختار حکمرانی بانک زمان نیز پیشبینی شده است که شامل شورای سیاستگذاری با حضور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و عضویت دستگاههای مرتبط، دبیرخانه بانک زمان، کمیتههای اجرایی و تخصصی و بانکهای زمان محلی است.
در سطح محلی نیز کارشناس بانک زمان وظیفه راهبری پلتفرم و بررسی صحت مبادله خدمات را بر عهده خواهد داشت چرا که به گفته مسئولان، بانک زمان باید همواره از نظر ارائه و دریافت خدمت در وضعیت متوازن قرار داشته باشد.
از آمریکا تا چین تجربه چند دهه بانک زمان
بانک زمان تجربهای کاملاً جدید در جهان نیست. این مدل نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ در آمریکا شکل گرفت و در کشورهای مختلف توسعه پیدا کرد. در چین نیز طی بیش از سه دهه،پ صدها بانک زمان ایجاد شده است.
تجربه جهانی نشان میدهد مسئله اصلی بانک زمان صرفاً ایجاد سامانه نیست بلکه پایداری شبکه، ایجاد اعتماد، حفظ توازن عرضه و تقاضای خدمات و ایجاد انگیزه برای مشارکت مستمر مردم است، مسائلی که در طراحی مدل ایرانی بانک زمان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در ادامه این نشست، محمدی رئیس سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور با تشریح پلتفرم پیشنهادی این سازمان گفت: بانک زمان باید مانند یک بانک مرکزی عمل کند یعنی اطلاعات و اعتبار زمانی افراد در یک خزانه تجمیع شود و مشخص باشد هر فرد چه میزان اعتبار زمانی دارد.
وی افزود: اپراتورها میتوانند زیرساخت تولید و تبادل خدمات را ایجاد کنند و بانک زمان مرکزی نقش تجمیع، تنظیم و مدیریت اعتبارها را بر عهده داشته باشد.
محمدی همچنین از آمادگی برای همکاری با پلتفرمهای خدماتی خبر داد و گفت: با مجموعههایی مانند «آچاره» نیز مذاکره شده است تا مشخص شود کدام بخشهای خدماتی این مجموعهها امکان مبادله بر مبنای زمان را دارند.
وی اعلام کرد: سازمان فنیوحرفهای آمادگی دارد در صورت ثبت درخواست خدمت و پیدا نشدن ارائهدهنده در مدت ۷۲ ساعت، تا سقف ۱۰ هزار ساعت ضمانت خدمت را بر عهده بگیرد.
نظر شما