راه‌اندازی خانه هنر و توسعه مراکز اتیسم؛ برنامه‌های جدید بهزیستی برای توانمندسازی معلولان

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، نشست بررسی برنامه‌های تحولی معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی که با حضور برخط مدیران‌کل و معاونان بهزیستی استان‌ها، رئیس سازمان بهزیستی و اعضای شورای معاونان برگزار شد.

در این نشست مدیران حوزه توانبخشی سازمان بهزیستی، مهم‌ترین برنامه‌های اجرایی بسته‌های تحول را در حوزه‌های پیشگیری، خدمات خانواده‌محور، توانبخشی مبتنی بر جامعه، هوشمندسازی، سالمندی، توانبخشی از راه دور، هنر درمانی و خدمات ویژه افراد دارای اختلال طیف اتیسم تشریح کردند.

فاطمه عباسی معاون توانبخشی سازمان بهزیستی با بیان اینکه رویکرد سازمان حرکت از توانبخشی پزشکی به سمت توانبخشی اجتماع‌محور است، گفت: طرح تحولی معاونت توانبخشی پاسخی به نیازهای واقعی مددجویان و خانواده‌های آنان است.

وی با اشاره به پنج محور اصلی خدمات این معاونت افزود: برنامه‌های توانبخشی مبتنی بر جامعه، پیشگیری از معلولیت‌ها، خدمات خانواده‌محور و سایر برنامه‌های تحولی در قالب این محورها دنبال می‌شود.

عباسی درباره برنامه‌های پیشگیری از معلولیت‌ها نیز اظهار کرد: پیشگیری از اختلالات ژنتیک، پیشگیری از تنبلی چشم کودکان، غربالگری اختلال طیف اتیسم و غربالگری شنوایی از مهم‌ترین برنامه‌های این حوزه است.

وی با بیان اینکه در حوزه سیاست‌های خانواده‌محور ۱۲ برنامه در حال اجراست، گفت: پرداخت حق پرستاری، کمک‌هزینه مناسب‌سازی، تأمین اندام‌های مصنوعی و ارائه خدمات توانبخشی از جمله این برنامه‌هاست.

معاون توانبخشی سازمان بهزیستی همچنین با اشاره به برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) گفت: اکنون ۹۵ درصد مناطق روستایی و ۱۳ درصد مناطق شهری تحت پوشش این برنامه قرار دارند.

وی درباره خدمات توانبخشی هنری نیز افزود: در این حوزه شش مدل مرکز شامل مراکز روزانه، حرفه‌آموزی، پیش‌حرفه‌ای، تولیدی حمایتی و سایر مراکز تخصصی فعالیت می‌کنند.

خانواده‌محوری؛ محور اصلی چرخش‌های تحول

عباسی با تشریح چرخش‌های بنیادین تحول در معاونت توانبخشی اظهار کرد: حرکت از مرکزگرایی به خانواده‌محوری بر سه رکن استوار است از جمله تغییر ماهیت خدمات از پراکنده به یکپارچه، ارتقای بهره‌وری و بهینه‌سازی فرایندها و تمرکز بر توانمندسازی.برای تحقق این چرخش، چهار برنامه اصلی پیش‌بینی شده که ایجاد مراکز روزانه تخصصی اختلال طیف اتیسم برای افراد بالای ۱۴ سال، توسعه مراکز اقامت موقت شبانه‌روزی و توسعه مراکز آموزشی و فراغتی از جمله آنهاست.

به گفته معاون توانبخشی سازمان بهزیستی، برای گذار از توانبخشی سنتی به توانبخشی نوین نیز چهار برنامه اجرایی طراحی شده است.

هوشمندسازی کمیسیون‌های پزشکی و توانبخشی

افروز صفاری‌فرد مدیرکل پیشگیری از معلولیت‌ها و تلفیق اجتماعی سازمان بهزیستی، هوشمندسازی کمیسیون‌های پزشکی و توانبخشی را یکی از برنامه‌های مهم در مسیر توسعه دولت هوشمند و ارتقای اثربخشی خدمات عنوان کرد. این کمیسیون‌ها اکنون در ۲۹۱ شهرستان کشور فعال هستند اما طولانی بودن زمان انتظار متقاضیان، ضرورت هوشمندسازی فرایندها را دوچندان کرده است.

صفاری‌فرد افزود: هوشمندسازی علاوه بر افزایش دقت و کوتاه شدن زمان رسیدگی موجب کاهش هزینه‌ها نیز خواهد شد و در همین راستا استفاده آزمایشی از دستیار هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی در دستور کار قرار گرفته است.

مذاکره با اسنپ و تپسی برای ایاب و ذهاب افراد دارای معلولیت

مدیرکل پیشگیری از معلولیت‌ها و تلفیق اجتماعی سازمان بهزیستی از برنامه‌ریزی برای تسهیل دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات حمل‌ونقل درون‌شهری خبر داد.

وی گفت: اگرچه از سال ۱۴۰۲ برای اجرای ماده ۵ قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، اعتبار استفاده نیم‌بهای سفرهای برون‌شهری هوایی و ریلی پیش‌بینی و تفاهم‌نامه‌هایی نیز منعقد شد اما به دلیل هزینه‌های سفر استقبال از این طرح محدود بود به همین دلیل مذاکراتی با شرکت‌های اسنپ و تپسی برای ارائه خدمات حمل‌ونقل درون‌شهری آغاز شده و در نظر داریم همانند کالابرگ، اعتبار ایاب و ذهاب نیز به حساب افراد دارای معلولیت واریز شود.

وی از اجرای طرح مراقبت و توانبخشی یکپارچه سالمندان بر اساس الگوی ICOPE سازمان جهانی بهداشت خبر داد و گفت: با توجه به روند سالمندی جمعیت ایران و نقش افت عملکرد در بروز مشکلات سالمندان، این الگو برای اجرا انتخاب شده است.

به گفته صفاری‌فرد، این طرح با هدف تقویت نقش خانواده، مراقبان و شبکه‌های محلی از مهرماه به صورت پایلوت در ۱۰ استان و برای سالمندان تحت پوشش برنامه CBR در قالب طرح سلام اجرا خواهد شد.

وی افزود: در این برنامه، غربالگری عملکردی سالمندان انجام می‌شود، برنامه مراقبتی فردمحور طراحی خواهد شد، مداخلات جامعه‌محور اجرا و سپس فرایند ارجاع، پیگیری و ارزیابی مجدد انجام می‌شود.

تدوین سند ملی توانبخشی

صفاری‌فرد همچنین از تدوین سند ملی توانبخشی و تصویب آن در شورای عالی امنیت غذایی خبر داد و گفت: هدف این سند، یکپارچه‌سازی خدمات میان دستگاه‌های ارائه‌دهنده خدمات توانبخشی، سیاست‌گذاری مشترک و هماهنگی اجرایی است.

در ادامه، سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی، این اقدام را کاری ارزشمند توصیف کرد و گفت: تلاش زیادی شد تا محوریت این سند با سازمان بهزیستی باشد تا خدمات توانبخشی به صورت متمرکز در این سازمان ارائه و زمینه ارتقای کیفیت خدمات فراهم شود.

وی افزود: نخستین گام اجرای این سند، یکپارچه‌سازی داده‌ها و خدمات دستگاه‌های مسئول در حوزه توانبخشی خواهد بود.

صفاری‌فرد در پایان، دسترسی عادلانه به خدمات، توسعه خدمات رفاهی از جمله بیمه و ارتقای سلامت و پیشگیری از کم‌توانی و معلولیت را از دیگر اهداف این سند عنوان کرد.

توانبخشی از راه دور راهکاری برای دسترسی عادلانه به خدمات

زهرا نوع‌پرست مدیرکل دفتر توانبخشی آموزشی، حرفه‌ای و توان‌پزشکی سازمان بهزیستی با تشریح برنامه توانبخشی از راه دور گفت: تعداد زیادی از افراد دارای معلولیت در مناطق شهری و روستایی زندگی می‌کنند که حدود ۵۰۰ هزار نفر از آنان ساکن روستاها هستند. کمبود متخصصان توانبخشی و دشواری جابه‌جایی افراد دارای معلولیت، ضرورت اجرای این راهبرد را دوچندان کرده است.

وی افزود: در فاز نخست، این برنامه افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی و شنوایی زیر ۱۸ سال را تحت پوشش قرار می‌دهد و اهداف آن، دسترس‌پذیر کردن مداخلات بهنگام، کاهش هزینه‌ها و افزایش مشارکت خانواده‌ها در فرآیند توانبخشی است.

نوع‌پرست با بیان اینکه برای هر فرد برنامه اختصاصی توانبخشی طراحی خواهد شد، اظهار کرد: در این طرح، فرد دارای معلولیت و خانواده، تیم مرکزی توانبخشی، تسهیلگران، کارشناسان و نظام نظارت و بازخورد به‌صورت یکپارچه فعالیت می‌کنند.

وی از توزیع تجهیزات مورد نیاز اجرای این برنامه نیز خبر داد و گفت: در سال ۱۴۰۳ تعداد یک‌هزار و ۶۱۷ تبلت، در سال ۱۴۰۴ یک‌هزار و ۶۰۰ تبلت و امسال نیز ۲ هزار و ۵۰۰ تبلت میان کودکان مشمول طرح توزیع شده است. تبلت، دسترسی به اینترنت، کیت‌های آموزشی و تجهیزات کمک‌توانبخشی از ملزومات اجرای این برنامه به شمار می‌رود.

استقرار دبیرخانه کشوری هم‌اندیشی خانواده‌های افراد دارای اتیسم

در ادامه نشست، از استقرار دبیرخانه مرکزی هم‌اندیشی کیفیت‌بخشی و توانمندسازی اولیای فرزندان دارای اختلال طیف اتیسم در استان خراسان رضوی خبر داده شد.

بر اساس این برنامه، کشور به پنج منطقه شامل شمال‌غرب، زاگرس، شرق، خلیج فارس و البرز تقسیم شده و فعالیت رسمی دبیرخانه به‌زودی آغاز خواهد شد.

سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی، در این زمینه گفت: برنامه‌ریزی شده است دبیرخانه کشوری ۶ تا ۷ فعالیت سازمان به استان‌ها واگذار شود و مسئولیت دبیرخانه کشوری حوزه اختلال طیف اتیسم به استان خراسان رضوی سپرده شده است.

در بخش دیگری از نشست، برنامه‌های توسعه توانبخشی هنری تشریح شد.

نوع پرست در این باره گفت: ایجاد اتاق‌های هنردرمانی در مراکز توانبخشی، توسعه پایگاه‌های هنری روستایی و راه‌اندازی خانه‌های هنر در دستور کار قرار دارد. اکنون ۱۴۳ پایگاه هنری روستایی فعال است و این تعداد تا پایان سال به ۱۵۸ پایگاه افزایش خواهد یافت.در خانه‌های هنر، استعدادهای هنری افراد دارای معلولیت شناسایی، آموزش و هدایت می‌شود تا زمینه دستیابی آنان به استقلال فردی، خودکارآمدی و مشارکت اجتماعی بیشتر فراهم شود.

برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی چهار خانه هنر در سال ۱۴۰۵ نیز انجام شده است. نخستین مرکز در استان اصفهان ایجاد می‌شود و پس از آن، استان‌های هرمزگان، یزد، خراسان رضوی و تهران میزبان این مراکز خواهند بود.

در ادامه نشست، برنامه توسعه مراکز روزانه ویژه افراد بالای ۱۴ سال دارای اختلال طیف اتیسم تشریح شد.

افزایش کیفیت زندگی، پیشگیری از عوارض ثانویه، کاهش هزینه‌های مراقبت، ارائه مداخلات چندبعدی آموزشی، توانبخشی، ورزشی و هنری برای افراد دارای اتیسم متوسط و شدید، تأمین اوقات فراغت، ایجاد آرامش روانی و حفظ انسجام خانواده از اهداف اجرای این برنامه عنوان شد.

در حال حاضر چهار مرکز در این حوزه راه‌اندازی شده است که دو مرکز آن در استان‌های کرمان و کردستان و در دوران جنگ ایجاد شده‌اند. هدف‌گذاری امسال نیز ایجاد ۱۰ مرکز و افزایش پوشش خدمات به ۳۰۰ نفر است.

در این مراکز، افراد دارای اختلال طیف اتیسم به جای اقامت شبانه‌روزی از صبح تا ساعت ۱۸ خدمات تخصصی آموزشی و توانبخشی دریافت می‌کنند.

حمایت از خانواده‌های افراد دارای اتیسم

رئیس سازمان بهزیستی با اشاره به نیاز خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلال طیف اتیسم گفت: خانواده‌ها همواره عنوان می‌کردند که هنگام انجام امور شخصی یا سفر، محلی برای نگهداری فرزند خود در اختیار ندارند.بر همین اساس، مراکز اقامت موقت شبانه‌روزی برای کودکان زیر ۱۴ سال ایجاد شده که امکان نگهداری از آنان تا یک ماه را فراهم می‌کند. همچنین برای افراد ۱۴ سال به بالا، مراکز روزانه راه‌اندازی شده تا خانواده‌ها بتوانند ضمن اطمینان از دریافت خدمات تخصصی توسط فرزندشان، فرصتی برای تجدید قوا داشته باشند.

فریده باغ‌علیشاهی مدیرکل دفتر امور مراکز توانبخشی و مراقبتی سازمان بهزیستی با اشاره به تغییر رویکرد از هزینه‌محوری به اثربخشی و بهره‌وری گفت: برخی از گروه‌های هدف به طور همزمان به خدمات ویزیت و مراقبت در منزل نیاز دارند. اجرای پایلوت این طرح با پوشش ۶۰ نفر در تهران انجام شده و هدف‌گذاری امسال، اجرای آن در ۱۰ استان و ارائه خدمات به ۵۰۰ نفر است.

باغ‌علیشاهی با بیان اینکه ۳۶۰ شهرستان کشور فاقد مرکز ویزیت در منزل هستند، گفت: برای پوشش ۱۰ درصد جامعه هدف به توسعه حدود ۲۰ هزار خدمت نیاز است، اما با افزایش ۹۰ تا ۱۰۰ درصدی سرانه این خدمت، امسال امکان توسعه سه هزار خدمت فراهم خواهد شد.

وی همچنین درباره توسعه مراکز اقامت موقت افراد دارای اختلال طیف اتیسم گفت: اولویت پذیرش در این مراکز با دختران بالای ۱۴ سال، سپس پسران و در مرحله بعد گروه سنی زیر ۱۴ سال است. در حال حاضر ۲۸ درصد افراد شناسایی‌شده دختر و ۷۲ درصد پسر هستند و از مجموع ۱۱ هزار نفر دارای اختلال طیف اتیسم، حدود دو هزار نفر در مناطق روستایی زندگی می‌کنند از این رو لازم است استان‌ها برای توسعه این خدمات برنامه‌ریزی کنند.