سالمندی جمعیت و شهرنشینی ۲ روند مهم جهانی هستند که همزمانی آنها به یکی از چالشهای قرن بیستویکم تبدیل شده است. در همین راستا، مفهوم «شهر دوستدار سالمند» با هدف ارتقای کیفیت زندگی سالمندان و ترویج سالمندی فعال مطرح شده است.
افزایش جمعیت سالمندان و مسائل مرتبط با این دوره سنی از چالشهای مهم کشور به شمار میرود و با توجه به تاثیرپذیری این قشر از شرایط محیطی، توجه به مولفههای تامینکننده آسایش آنان در محیطهای شهری بیش از پیش ضروری است.
سازمان جهانی بهداشت نیز با اجرای پروژه «شهر دوستدار سالمند» به بررسی روند رشد جمعیت افراد بالای ۶۰ سال و شاخصهای مرتبط با این الگو پرداخته است.
بر اساس استانداردهای این سازمان، شهرهای دوستدار سالمند در هشت مولفه شامل فضاهای باز شهری، حملونقل درونشهری، ساختمانها و اماکن عمومی، ایمنی و سهولت تردد، مشارکت اجتماعی و ارتباطات، احترام اجتماعی، فعالیتهای فرهنگی ـ تفریحی و خدمات بهداشتی و درمانی تعریف میشوند که هر یک در تحقق این الگو نقش اساسی دارند.
ضرورت پیادهسازی الگوی «شهر دوستدار سالمند» در خوزستان
کارشناس اداره کل بهزیستی استان خوزستان در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با تاکید بر اهمیت ایجاد زیرساختهای متناسب با نیازهای دوران سالمندی، اجرای طرح «شهر دوستدار سالمند» را راهکاری کلیدی برای بهبود کیفیت زندگی این قشر و سایر گروههای کمتوان شهری دانست و اظهار کرد: تحقق این هدف نیازمند نگاهی جامع به ابعاد مختلف زندگی شهری است که میتواند به ارتقای مشارکت اجتماعی و رفاه عمومی منجر شود.
زیبا شهریاری با اشاره به چالشهای موجود در حوزه معماری و شهرسازی افزود: با وجود استانداردهای موجود، شهرهای ما همچنان در زمینه مناسبسازی فضاها، ساختمانهای عمومی و حملونقل با مشکلاتی روبهرو هستند. طرح شهر دوستدار سالمند با تاکید بر طراحی همهشمول و سیستم حملونقل «درببهدرب»، بستری فراهم میکند تا علاوه بر سالمندان، سایر گروههای کمتوان نیز بتوانند بهراحتی در جامعه حضور داشته باشند.
تقویت مشارکت اجتماعی و پیوند بیننسلی
وی در ادامه با اشاره به ابعاد اجتماعی این طرح گفت: شهر دوستدار سالمند صرفا یک پروژه عمرانی نیست، بلکه زمینهساز مشارکت فعال اجتماعی، تقویت ارتباطات بیننسلی و پیشگیری از انزوای سالمندان است.
کارشناس اداره کل بهزیستی خوزستان با بیان اینکه سالمندان باید بهعنوان سرمایهای اجتماعی ارزشمند دیده شوند، تصریح کرد: با ایجاد فرصتهای مشارکت مدنی و حتی شغلی، میتوان امید به زندگی سالم را در آنان تقویت کرد تا تجربه گرانبهایشان در مسیر توسعه جامعه به کار گرفته شود.
توسعه خدمات درمانی و بهرهگیری از فناوری
وی همچنین با اشاره به ضرورت دسترسی آسان سالمندان به خدمات تخصصی افزود: با توجه به کاهش توانمندیهای جسمی و ذهنی در دوران سالمندی، ارائه حمایتهای ویژه بیمهای و دسترسی آسان به متخصصان پزشکی و روانشناسی متناسب با این دوره ضروری است.
شهریاری به نقش فناوریهای نوین نیز اشاره کرد و گفت: بهرهگیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات، بهعنوان یکی از ارکان شهر دوستدار سالمند، امکان ارائه بسیاری از خدمات بهصورت غیرحضوری را فراهم میکند و ضمن کاهش رفتوآمدهای غیرضروری، کیفیت خدماترسانی را افزایش میدهد.
بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، شهر دوستدار سالمند شهری است که دسترسی آسان و ایمن به فضاهای عمومی را فراهم کند، امکان تحرک و جابهجایی مستقل سالمندان را افزایش دهد و مشارکت اجتماعی و مدنی آنان را تقویت کند.
همچنین این شهر باید خدمات بهداشتی و حمایتی مناسب ارائه داده، از انزوای اجتماعی و تبعیض سنی جلوگیری کند و زمینه «سالمندی فعال» و «سالمندی سالم» را فراهم آورد.
اجرای طرح «شهر دوستدار سالمند» در اهواز، در صورت پیگیری میانبخشی و مبتنی بر شاخصهای هشتگانه، میتواند به ارتقای کیفیت زندگی، کاهش انزوای اجتماعی، تقویت مشارکت مدنی و بهبود دسترسی سالمندان به خدمات منجر شود. توجه به این رویکرد، سرمایهگذاری بر انسجام اجتماعی، آرامش عمومی و افزایش تابآوری جامعه در برابر تحولات آینده به شمار میرود.
«شهر دوستدار سالمند» زمینه افزایش مشارکت اجتماعی، استقلال و رفاه سالمندان
مهران کریمیان روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، با اشاره به روند رو به رشد جمعیت سالمندی در کشور و اهمیت اجرای این طرح بینالمللی اظهار کرد: بر اساس آخرین آمارها، در حال حاضر بیش از ۱۲ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل میدهند و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۱۴۳۰ به بیش از ۳۰ درصد برسد.
مدیرکل بهزیستی خوزستان افزود: ایجاد شهرهای دوستدار سالمند یکی از مهمترین راهکارها برای پاسخگویی به نیازهای این قشر از جامعه است.
وی ادامه داد: در همین راستا تفاهمنامهای با هدف ارتقای کیفیت زندگی سالمندان و ایجاد بسترهای محیطی، اجتماعی و خدماتی مناسب برای این قشر، با نظارت ناظر ملی طرح و با همکاری موسسه خیریه صالحین به عنوان مجری منتخب منعقد شده است.
کریمیان تصریح کرد: بر اساس مفاد این تفاهمنامه، طرفین در زمینه ارزیابی وضعیت شهر، تدوین برنامه عملیاتی، آموزش و توانمندسازی ذینفعان و جلب مشارکت آنان، اجرای شاخصهای شهر دوستدار سالمند و همچنین پایش و ارزیابی نتایج با یکدیگر همکاری خواهند کرد.
کریمیان تصریح کرد: طرح «شهر دوستدار سالمند» با الهام از الگوهای بینالمللی و در چارچوب سیاستهای حمایت از سالمندان، دارای هشت بُعد حملونقل، مسکن، فضاهای عمومی، مشارکت اجتماعی، مشارکت مدنی، احترام اجتماعی، خدمات سلامت و ارتباطات بوده و به دنبال ایجاد محیطی است تا سالمندان بتوانند با حفظ استقلال و کرامت، حضوری فعال در جامعه داشته باشند.
وی خاطر نشان کرد: اجرای طرح بین المللی «شهر دوستدار سالمند» میتواند زمینه افزایش مشارکت اجتماعی، استقلال و رفاه سالمندان را فراهم کند.
طرح شهر دوستدار سالمند نشانهای از تغییر نگاه به مسئله سالمندی
در پی پیگیریهای مستمر مدیرکل بهزیستی استان در سال ۱۴۰۴ و برگزاری نشست مشترک با شهردار اهواز، این شهر آمادگی خود را برای اجرای طرح «شهر دوستدار سالمند» اعلام کرد.
اردیبهشتماه سال جاری جلسهای با حضور رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان، ناظر ملی طرح شهر دوستدار سالمند و نمایندگان دستگاههای عضو شورای سالمندان در محل استانداری خوزستان برگزار شد که در آن اهداف، الزامات و مراحل اجرایی طرح تشریح و مقدمات لازم برای آغاز فرآیند اجرای آن بررسی شد.
همزمان با این اقدامات، فراخوان انتخاب مجری طرح منتشر شد و پس از دریافت و ارزیابی پیشنهادها، مجری منتخب بر اساس شاخصهای تخصصی و با تایید کارشناسان و متخصصان کشوری حوزه سالمندی تعیین و معرفی شد و تفاهمنامه مربوطه به امضا رسید.
بر اساس برنامهریزی انجامشده، در مراحل بعدی تشکیل ساختار اجرایی و کمیته راهبری، آموزش و توجیه ذینفعان و همچنین ارزیابی وضع موجود شهر در دستور کار قرار گرفته است.
بر اساس اعلام سازمان بهزیستی کشور، آغاز اجرای طرح «شهر دوستدار سالمند» در اهواز نشانهای از تغییر نگاه به مسئله سالمندی است؛ نگاهی که فراتر از مراقبت صرف، به بازتعریف جایگاه سالمندان در ساختار شهری، خدمات عمومی و روابط اجتماعی توجه دارد. در این رویکرد، سالمندان نه گروهی حاشیهنشین، بلکه سرمایهای انسانی، فرهنگی و اجتماعی برای شهر به شمار میروند.
در صورت اجرای این طرح با مشارکت دستگاههای اجرایی، نهادهای مدنی، گروههای تخصصی و خود سالمندان، اهواز میتواند به الگویی موفق در جنوب کشور برای سازگار کردن محیط شهری با نیازهای نسل سالمند تبدیل شود؛ الگویی که علاوه بر ارتقای کیفیت زندگی، به تقویت پیوند میان نسلها نیز کمک میکند.
با توجه به روندهای جمعیتی و پیشبینی افزایش سهم سالمندان از بیش از ۱۲ درصد فعلی به بیش از ۳۰ درصد تا سال ۱۴۳۰، بازطراحی خدمات شهری و اجتماعی متناسب با نیازهای این قشر بیش از پیش ضروری به نظر میرسد.
به گزارش ایرنا، «شهر دوستدار سالمند» بهعنوان رویکردی نوین در شهرسازی از سوی سازمان جهانی بهداشت معرفی شده است؛ بر اساس این رویکرد، شهر دوستدار سالمند شهری است که توزیع خدمات عمومی و طراحی فضاهای شهری در آن با نیازها و محدودیتهای افراد سالمند بیشترین تناسب را داشته باشد و در شاخصهای فرهنگی و تعاملات بینفردی نیز توجه به جایگاه این قشر بهعنوان یک ضرورت در نظر گرفته شود.
این مفهوم نخستینبار در سال ۲۰۰۷ از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO) مطرح شد و با ایجاد «شبکه جهانی شهرهای دوستدار سالمند» در سال ۲۰۱۰ توسعه یافت تا شهرهای مختلف جهان به این جریان بپیوندند. در حال حاضر، یکهزار و ۷۳۹ شهر از ۵۷ کشور جهان عضو این شبکه هستند.
در ایران نیز سال ۱۳۹۷ شهر اصفهان بهعنوان پایلوت اجرای طرح شهر دوستدار سالمند انتخاب و به عضویت این شبکه جهانی درآمد. پس از آن، ۱۶ شهر دیگر از جمله اهواز نیز اجرای این طرح را در دستور کار قرار دادهاند.
با افزایش امید به زندگی و رشد جمعیت سالمندان، شهرها ناگزیرند خود را برای پاسخگویی به نیازهای این گروه آماده کنند. سازمان جهانی بهداشت پیشبینی کرده است که تا سال ۲۰۵۰ جمعیت افراد بالای ۶۰ سال در جهان به حدود ۲ میلیارد نفر خواهد رسید.
بررسیهای انجامشده با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع علمی نشان میدهد هرچند در ایران گامهایی برای تحقق شهر دوستدار سالمند برداشته شده، اما تا ایجاد کامل فضاهای شهری متناسب با نیازهای سالمندان فاصله وجود دارد و لازم است این شکاف با برنامهریزی و اقدام جدیتر برطرف شود.
نظر شما