برخلاف باور برخی ها، دود کردن دخانیات، نشانه بلوغ و بزرگ سالاری نیست، بلکه نشانه کودک ماندن روان شناختی شخصیت فرد است. دکتر غلامحسین حقدادی، براساس تجربه ای که در حوزه روان شناسی دارد، این حرف را می گوید. این گفته او با استناد به آمار مراجعه کنندگانی است که بخشی از آن ها مصرف کننده انواع محصولات دخانی هستند.  
حقدادی تأکید می کند: سیگار کشیدن زنان که زمانی حساسیت برانگیز بود، کم کم عادی شده و تابوی آن شکسته شده است. دسته ای از افراد ازجمله دختران جوان، ممکن است به این دلیل به سیگار کشیدن روی بیاورند که احساس کنند آزادی شان، محدود شده است یا اینکه با این رفتار تلاش می کنند بگویند ما با مردان برابریم.  به گفته او، بیشتر افراد مصرف‌کننده، مصرف خود را با قلیان و سیگار شروع کرده اند. اگر این حلقه ابتدایی کنترل شود یا به تأخیر بیفتد، احتمال ورود به مصرف موادمخدر به طور قابل توجهی کاهش می یابد، این درحالی است که نه قوانین سخت گیرانه ای برای مصرف دخانیات وجود دارد، نه خبری از تدابیر سخت گیرانه است.  
این روان شناس ادامه می دهد: هرچه متولیان حقوقی و قانونی در این زمینه عقب نشینی کرده اند، فعالان حوزه دخانیات با ترفندهای مختلف به دنبال جذب مخاطب هستند. استفاده از عطر و طعم های مختلف که معمولا رایحه مطبوعی به همراه دارد، سبب جذاب شدن محصولات دخانی است. علاوه بر این، تولید محصولات الکترونیکی که بدون بو هستند، گواه این است که آن ها چقدر هدفمند به دنبال تولید محصولاتی هستند که میزان وابستگی را زیاد کند.  
حقدادی گفته هایش را براساس برخی آمار میانگین ادامه می دهد: در استان خراسان رضوی ۳۰درصد افراد، وابسته به مصرف دخانیات هستند و اگر مصرف تفننی سیگار را هم لحاظ کنیم، 13درصد دیگر به این آمار اضافه می شود، درحالی که میانگین سن مصرف 20سال است، اگر بخواهیم مصرف قلیان و سیگار الکترونیک را هم به آن اضافه کنیم، این رقم به زیر 20سال هم کشیده می شود.  او ادامه می دهد: هر فرد سیگاری در هفته ۴۵نخ سیگار می کشد؛ یعنی به طور طبیعی، مصرف روزانه اش حدود 6نخ است که علاوه بر عوارض جسمی، هزینه اقتصادی را نیز بر یک خانواده تحمیل می کند.  حقدادی اختلالات روانی و افسردگی های پنهان را در افزایش گرایش زنان و دختران به مصرف دخانیات، بی تأثیر نمی داند و می گوید: مصرف دخانیات یکی از مهم ترین علت های افسردگی است و البته کنار آن، علل بی شمار دیگر را هم باید درنظر گرفت.  این حرف، بین متخصصان حوزه روان شناختی مشترک است که دیده شدن، شاکله اصلی زندگی برخی ها را تشکیل می دهد. حقدادی هم این موضوع را پیش می کشد و می گوید: موفق شدن و معروف شدن آن قدر برای برخی ها مهم است که اگر نتوانند مشهور محبوب باشند، حاضرند مشهور منفور باشند. حالا به چه چیزی، مهم نیست. جلب توجه و خرسندی از جامعه و اطرافیان، آن قدر اهمیت دارد که برخی افراد اگر نتوانند توجه مثبت دریافت کنند، توجه منفی را به بی توجهی، ترجیح می دهند.  
حقدادی، مصرف دخانیات را مصداقی برای ابراز وجود نوجوانان نیز می داند و می گوید: آن ها برای اینکه نشان بدهند بزرگ شده اند، از چیزی که سمبل بزرگ شدن است، تقلید می کنند تا این حس به اصطلاح خوشایند را تجربه کنند.  به گفته او، الگوگیری از والدین و دوستان، از دلایل دیگر در گرایش به مصرف دخانیات در سن نوجوانی است که زمینه را برای ابتلا به ناهنجاری های دیگر آماده می کند، درحالی که صنایع دخانی فعال در کشور به این موضوع هیچ اهمیتی نمی دهند و تنها به فکر جذب جوانان و نوجوانان با هدف سودآوری خود هستند. این شرکت ها ادعا می کنند که به دنبال سلامت مردم هستند و سیگار الکترونیک تولید می کنند، درحالی که عوارض سیگار الکترونیک اگر بیشتر از سیگارهای سنتی نباشد، کمتر از آن نیست و رسانه ها باید برای این موضوع به صورت جدی فرهنگ سازی کنند و هشدار دهند.

فراموشی بین حلقه های دود
هر بار که به اختلافی می خوردند و رابطه شان را به هم می زدند، برمی گشت، اما این بار برای همیشه رفته بود. اول و آخر آن چشم هایی که هزار بار برایش گریه کرده بود، هیچ امیدی نبود؛ نه امیدی برای آمدنش نه رمقی برای ادامه دادن زندگی. اولین نخ را که شعله فندک سوزاند، بغضش هم ترکید. عوضش میان حلقه های بلندشده دود، آرام شده بود؛ شبیه همان وقتی که بابا فوت کرده بود.  حواسش نبود و دقیق خاطرش نیست این حرف را از چه کسی شنیده بود اما از بین رفقایش، یکی می گفت یک پک که بزنی، غمت دود می شود. انگار راست می گفت. با هر بار پک زدن، غمش هم می رفت هوا و سبکش می کرد. حالا همین پک زدن، بهترین انتخاب برای فرار از رنجیدن از کسی بود که با تمام وجود دوستش داشت. سیگار را با سیگار، خاموش می کرد تا غم نبودنش ته نشین شود.  البته علت های گرایش بین افراد، متفاوت است؛ کنجکاوی، دلیل مصرف سیگار و دخانیات ازسوی برخی نوجوانان است اما همیشه نتیجه خوشی ندارد. سرگذشت برخی نوجوانان را این حس، تباه کرده است.  یکی دو ماه دیگر دارد تا 20سال را تمام کند. می گوید: عاشق این کار بودم که سیگار را لای انگشتانم بگیرم و کبریت را محکم بکشم روی سطح قهوه ای آن و دودش را از دهان بدهم بیرون. چهارده ساله بودم که اولین نخ را از دست دوستم گرفتم؛ چندنفری کنارهم نشسته بودیم و تعارفم کرد و قبول کردم. اولین پک را که زدم، حس خنکی مطبوعی داشت و به دلم نشست. چه کیفی داشت بزرگ شدن میان حلقه های دود! آن قدر که دیگر نتوانستم دل از آن بکنم.

نوجوانان را  دریابید!
علیرضا مهرجردی، متخصص حوزه روان شناسی، صحبتش را با یافته های علوم پزشکی شروع می کند که عوارض استفاده از مواد دخانی را شناسایی کرده است. او می گوید: عوارض مصرف دخانیات در ابتلای مصرف کنندگان به انواع بیماری و به ویژه بیماری های تنفسی دیده شده است، اما باید بدانید که یکی از مواد تشکیل دهنده دخانیات، نیکوتین است که به صورت مستقیم بر مغز اثر می گذارد.  او براساس یافته های روان شناسی ادامه می دهد: در روان شناسی هیجان مدار که روی ریشه گرایش به مصرف دخانیات کار کرده، کمبود عزت نفس، مهم ترین عنصر کشف شده است. به عبارتی در کسی که عزت نفس اندکی دارد، دردها و خلأهای درونی باعث می شود از دنیای واقعی دور شود و این ارتباط نداشتن با خود را در دنیای بیرونی به نمایش بگذارد. به لحاظ علمی، ثابت شده است حتما یک درد پنهانی، فرد مصرف کننده دخانیات را آزار می دهد که فرضا به جای استفاده از آب میوه، حاضر می شود ریه های خود را با دود پر کند.  او براساس آماری که از اتاق یک درمانگر روح و روان بیرون می آید، هشدار می دهد بیش از ۹۰درصد نوجوانان ما، درگیر موضوعات مختلف دوران بلوغ و حساسیت های آن هستند. محرک های شدید روانی در دوره نوجوانی، جزو عوامل مهم و زمینه ساز محسوب می شود؛ به همین خاطر نوجوانی، دوره ای حساس و شگرف است که روان شناسان، بر نکته سنجی والدین بر رفتار فرزندشان، در این دوره، تأکید کرده اند. مشکلات فرزندمان باید زیر سقف خانواده و در کانون آن حل شود، آن هم بدون هیچ ترسی از قضاوت و تنبیه، حال اینکه آن ها چقدر بتوانند از این بحران بیرون بیایند، نیازمند توجه همه جانبه خانواده و اجتماع است.

ترک کردن، راحت نیست
کارشناسان معتقدند کسانی که می خواهند فردی را اغفال کنند، معمولا قبل از انجام آن سعی می کنند موضوع را قبح شکنی کنند. در مورد موادمخدر چون نتیجه آن روشن است، معمولا اغفالگران کمتر به نتیجه می رسند. به عبارتی به خاطر هشدار های مکرر، یک حس مقاومت در ذهن بسیاری از ما دربرابر مواد شکل گرفته است. اما جدی نگرفتن این موضوع و نپرداختن شفاف به مقوله مصرف در حوزه دخانیات، باعث شده است خیلی ها فکر کنند مصرف مواد دخانی، یک جریان عادی و پیش پاافتاده است که هر وقت اراده کنند و بخواهند، می توانند آن را کنار بگذارند.  این عبارت، وجه مشترک گفته های کارشناسان روان شناسی و فعالان حوزه موادمخدر است: «علت اینکه خیلی از افراد سیگاری شده اند، شاید به این برگردد که فکر می کنند ترک کردن آن راحت است.» البته تغییر رویکرد فرهنگی، باعث شده است حالا تعدادی از زنان نیز به سمت دخانیات کشیده شوند. در یک دهه اخیر آنچه در جامعه شاهدیم، این است که زنان، دیگر در خفا و اماکن سربسته سیگار نمی کشند؛ زنان و دخترانی که شاید در خفای خود سیگار استعمال می کردند تا مبادا مورد قضاوت قرار بگیرند، حالا در اماکن عمومی نخ سیگارشان را آتش می زنند و فیگوری هم برای پک زدن به آن نخ می گیرند. شاید مصرف دخانیات برای دختر نوجوان و زن جوان، عاملی برای تفریح و سرگرمی باشد اما نمی دانند که یکی از عوامل ناباروری در آینده، همین تفنن های جاهلانه است؛. موضوعی که متخصصان حوزه زنان، آن را به تمام بانوان در سن فرزندآوری، هشدار می دهند و تأکید می کنند کسانی که به فکر جوانی جمعیت و فرزندآوری هستند، باید بر صنایع دخانی فعال در کشور نیز تمرکز کنند.

بدآموزی شبکه های نمایش خانگی
دکتر غلامرضا حسنی، پژوهشگر حوزه اجتماعی، بخشی از شرایط موجود را ناشی از توسعه ای می داند که در هر جامعه ای رخ می دهد و می گوید: البته در این مسئله، همه عوامل درکنار یکدیگر نقش دارند؛ یعنی درکنار بعد عاطفی و روانی، الگوبرداری از هم سالان و تغییر سبک زندگی، در افزایش آمار مصرف کنندگان سیگار، بی تأثیر نیست.  او از تبلیغات غیرمستقیم برای مصرف دخانیات نیز حرف می زند و پای شبکه های نمایش خانگی را به میان می کشد و می گوید: گاهی سیگار کشیدن، تقلیدی از رفتار بازیگران سینما در فیلم های نمایش خانگی است؛ گاه در سریال ها شاهد استعمال دخانیات توسط هنرمندان نام آشنا هستیم. تکرار این صحنه ها، قبح آن را درمیان تماشاگران سریال به ویژه نوجوانان و جوانان می شکند.
به گفته او، پیام ناآشکار سیگار کشیدنِ قهرمان این فیلم که گاه همراه با موفقیت است، جز این نمی تواند باشد که سیگار بکش تا جذاب تر و موفق تر باشی!حسنی تأکید می کند: از تأثیرات پنهان رسانه در این موضوع، غفلت نکنیم؛ گاهی رفتن به سمت رفتارهای پرخطر نظیر سیگار کشیدن، تقلیدی از رفتار سلبریتی ها و همرنگ شدن با آن هاست.

***

رتبه 2
جایگاه خراسان‌رضوی در میزان مصرف دخانیات در کشور

30درصد
میزان مصرف‌کنندگان دخانیات در استان

13درصد
مصرف‌کنندگان استان که تفننی، سیگار می‌کشند

6نخ
 میانگین مصرف هر فرد سیگاری در روز