به گزارش روابط عمومی و پایگاه اطلاع رسانی بهزیستی لرستان به نقل از خبرگزاری ایرنا دوم آوریل هر سال مصادف با ۱۳ فروردین در تقویم ایران، از سوی سازمان ملل متحد به عنوان "روز جهانی آگاهی از اوتیسم" و از این روز به مدت یک ماه، ماه جهانی آگاهی بخشی در مورد اوتیسم نام گذاری شده است.
سازمان ملل متحد هر سال برای این روز شعار ویژهای تعیین میکند تا توجه جامعه جهانی به یکی از جنبههای مهم زندگی افراد دارای اوتیسم جلب شود، موضوعاتی مانند دسترسی به آموزش، اشتغال، حقوق بشر، فناوریهای کمکی و مشارکت اجتماعی از جمله محورهایی هستند که در سالهای مختلف مورد توجه قرار گرفتهاند.
تعیین این شعارها علاوه بر افزایش آگاهی عمومی، به برنامهریزان، پژوهشگران و نهادهای حمایتی کمک میکند تا با تمرکز بیشتر و برنامهریزی دقیقتر، شرایط زندگی افراد دارای اختلال طیف اوتیسم را بهبود دهند.
در ایران نیز امسال روز جهانی آگاهی از اوتیسم با شعار «حمایت از فرد با اختلال اوتیسم در زمان بحران، وظیفه همگانی» گرامی داشته میشود که در همین راستا سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور پیامی منتشر و بر اهمیت افزایش آگاهی عمومی، پذیرش اجتماعی و حمایت از افراد دارای این اختلال و خانواده آنان تاکید کرده است.
اکنون در شرایطی که جنگ، انفجارهای ناگهانی و صداهای مهیب نظم روزمره زندگی را مختل میکند، کودکان مبتلا به اختلال اوتیسم بیش از دیگران در معرض آسیبهای روانی قرار میگیرند.
این کودکان که آرامش خود را از ثبات، پیشبینی پذیری و محیطهای قابل کنترل دارند، با هر تغییر غیرمنتظره دچار اضطراب، ترس و واکنشهای هیجانی شدید میشوند که همین ویژگیها ضرورت توجه ویژه، مراقبت آگاهانه و همراهی پیوسته با آنان را در زمان بحران دوچندان میکند؛ ضرورتی که کارشناسان حوزه سلامت روان با جدیت بر آن تاکید دارند.
در همین خصوص سمیه کریمی روانشناس بالینی اظهار داشت: مراکز تخصصی از جمله مرکز توانبخشی اوتیسم حکمت بروجرد بر این باورند که آگاهی و احترام، پایه ایجاد تجربهای امن و انسانی برای افراد دارای اوتیسم و حمایت از این افراد و خانوادههایشان نیازمند همراهی و مسئولیتپذیری جمعی جامعه است.
وی با اشاره به شرایط بحرانی مانند شنیدن صدای انفجار یا وقوع حوادث ناگهانی گفت: کودکان و افراد دارای اختلال طیف اوتیسم به دلیل حساسیتهای حسی و دشواری در پردازش موقعیتهای غیرمنتظره، در چنین شرایطی آسیبپذیرتر هستند و نیاز به حمایت و مدیریت روانشناختی بیشتری دارند.
وی تاکید کرد: در زمان وقوع بحران، نخستین اقدام ایجاد احساس امنیت برای کودک است، والدین باید کودک را سریع به محیطی آرام و امن منتقل، تماس بدنی آرامبخش مانند در آغوش گرفتن یا گرفتن دست کودک برقرار و با صدایی آرام و مطمئن با او صحبت کنند.
کریمی به استفاده از تکنیکهای آرامسازی نیز اشاره کرد و گفت: یکی از روشهای موثر، تمرکز کودک بر حواس پنجگانه است؛ به این معنا که از کودک خواسته شود چند چیز را ببیند، چند صدا را بشنود، چیزی را لمس کند یا بویی را تشخیص دهد، این تمرین به بازگشت تمرکز کودک به محیط و کاهش اضطراب کمک میکند.
این روانشناس بالینی همچنین بر اهمیت آمادهسازی محیط خانه برای شرایط اضطراری تاکید کرد و افزود: خانوادهها میتوانند در منزل «گوشه آرام» ایجاد کنند؛ به این مفهوم که فضایی مشخص که با نور ملایم، وسایل مورد علاقه کودک، بالش یا پتو و اسباببازیهای آرامبخش تجهیز شده باشد تا کودک در مواقع اضطراب به آنجا پناه ببرد.
به گفته کریمی، قرار دادن برخی وسایل ضروری در این فضا نیز مفید است و وسایلی مانند هدفونهای حذف کننده صدا برای کاهش صداهای بلند، اسباب بازیهای حسی، چراغهای ملایم یا وسایل دیداری آرامبخش، به تنظیم هیجانی کودک کمک میکنند.
وی تهیه یک «کوله یا ساک آرامش» را نیز توصیه کرد و گفت: در این ساک میتوان وسایل مورد علاقه کودک مانند اسباببازی خاص، خوراکی مورد علاقه، عینک آفتابی، گوشگیر، کارت شناسایی و وسایل آرامکننده قرار داد تا در صورت نیاز به خروج سریع از منزل یا حضور در مکانهای دیگر، همراه کودک باشد.
وی با تاکید بر اهمیت برنامهریزی از پیش، افزود: بهتر است برای کودک کارت شناسایی شامل نام و نام خانوادگی، آدرس منزل، شماره تماس ضروری و توضیح کوتاهی درباره شرایط کودک تهیه شود.
کریمی تصریح کرد: در این کارت میتوان اشاره کرد که کودک دارای اختلال اوتیسم و ممکن است در برقراری ارتباط مشکل داشته باشد، از حضور در جمع یا صداهای بلند مضطرب شود و در مواجهه با افراد ناآشنا واکنش هیجانی نشان دهد؛ بنابراین لازم است اطرافیان با آرامش و مهربانی با او برخورد کنند.
مدیر مرکز توانبخشی اوتیسم حکمت بروجرد به چند اصل مهم در زمان بحران اشاره کرد و گفت: کاهش محرکهای محیطی مانند صدا و نور شدید، فراهم کردن وسایل حسی آرامبخش و تشویق کودک به انجام حرکات تکراری آرامکننده مانند تکان دادن دستها یا بازی با ابزارهای حسی میتواند به تنظیم هیجان او کمک کند.
کریمی همچنین توصیه کرد: در شرایط بحرانی، والدین با جملات کوتاه و ساده با کودک صحبت کنند و بدون ایجاد ترس، مراحل ایمنسازی یا جابجایی را برای او توضیح دهند تا کودک احساس کنترل و پیشبینی پذیری بیشتری داشته باشد.
وی تاکید کرد: حمایت از افراد دارای اوتیسم در شرایط بحران نیازمند آگاهی خانوادهها و جامعه است و با برنامهریزی، آموزش و ایجاد محیطی امن میتوان فشار روانی این شرایط را برای این افراد به میزان قابل توجهی کاهش داد.
تا قبل از ۶ سالگی بهترین زمان تشخیص اوتیسم
به گفته کریمی، سن طلایی تشخیص اوتیسم پیش از ۶ سالگی است و شناسایی به موقع میتواند مسیر زندگی کودکان را بهطور چشمگیری تحت تاثیر قرار دهد.
وی با تاکید بر اینکه اوتیسم طیفهای مختلفی دارد و مقایسه افراد با یکدیگر کاری اشتباه و غیر علمی است ادامه داد: نرخ شیوع جهانی اوتیسم امروزه حدود یک به ۳۶ است درحالی که این رقم ۱۵ سال پیش یک به پنجهزار بود همچنین در ایران نیز آخرین پژوهشها شیوعی حدود یک به ۱۰۰ را گزارش کردهاند.
این روانشناس بالینی با بیان اینکه آمار دقیقی در کشور وجود ندارد افزود: تنها بر اساس اطلاعات انجمن اوتیسم، حدود ۹ هزار و ۴۳۰ عضو ثبت شدهاند که هفت هزار و ۲۰۹ نفر مرد و مابقی زن هستند.
وضعیت اوتیسم در لرستان
به گفته مدیر مرکز توانبخشی اوتیسم حکمت از سال ۱۳۹۸ تاکنون بیش از ۳۰۰ نفر در لرستان توسط پایگاههای غربالگری بهزیستی شناسایی شدهاند، اما تعداد واقعی افراد طیف اوتیسم در استان به دلیل شناسایی نشدن یا عدم مراجعه خانوادهها، بسیار بیشتر از آمار مراکز توانبخشی است.
کریمی اظهار داشت: برخی خانوادهها به علت فشار مالی، خستگی روانی یا مشکلات رفتاری فرزند، از مراجعه منظم بازمانده و حتی نسبت به سپردن فرزندان خود به مراکز شبانهروزی تمایل پیدا کردهاند.
چالشهای جدی؛ از هزینه درمان تا نبود خدمات برای بزرگسالان
کریمی با اشاره به مشکلات جدی خانوادهها گفت: بیش از ۲ هزار نفر از اعضای انجمن اوتیسم ایران از پوشک بزرگسال استفاده میکنند و هزینه آن برای بسیاری از خانوادهها سنگین است.
وی ادامه داد: همچنین حدود ۲۰ درصد مبتلایان نیز فاقد توانایی گفتار هستند و قیمت داروها در حالی به شدت افزایش یافته است که برخی از این افراد به داروهای ضدتشنج نیز نیاز دارند.
این روانشناس بالینی یادآور شد: حدود یک هزار و ۵۰۰ نفر از اعضای انجمن توانستهاند وارد مدارس عادی شوند یا در آن مشغول به تحصیل هستند.
کریمی اضافه کرد: مرکز توانبخشی اوتیسم حکمت تنها پایگاه دائمی غربالگری و تشخیص اختلال اوتیسم در شهرستان بروجرد و دومین مرکز تخصصی در استان لرستان است که هماکنون ۴۵ پرونده فعال دارد و از سال ۱۳۹۷ تاکنون بیش از ۲۰ ترخیص موفق داشته که وارد مدارس عادی شدهاند.
وی اظهار داشت: خدمات ارائه شده در این مرکز شامل کار درمانی، گفتار درمانی، رفتاردرمانی، بازی درمانی، هنر درمانی، خدمات روانشناسی و مشاوره بالینی است که با کمک یارانه دولتی سازمان بهزیستی، خانوادهها هزینه چندانی نمیپردازند و تنها مبالغ محدودی بهعنوان مشارکت ارائه میکنند که موجب آرامش خاطر آنان در مسیر توانبخشی فرزندشان شده است.
نظر شما