در جوامع انسانی هیجانات شادمانه و غمگینانه در دو سطح فردی و جمعی بروز میکنند، اما نحوه بروز آنها بستگی به ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و آیینی جامعه دارد.در ایران، هیجانات شادمانه در سطح فردی بطور طبیعی و گسترده بروز می کنند و اغلب در قالب لطیفهها، جوکها، پیامها و گفتگوهای فردی و خانوادگی ظاهر میشوند. در مقابل، هیجانات غمگین در سطح فردی پنهان میمانند و افراد گاه با «دل خونین، لب خندان» ظاهر میشوند تا ناراحتیهای خود را آشکار نکنند.
با این حال، هنگامی که سطح هیجانات به سطح جامعه و جمعی میرسد، روند بروز معکوس میشود.در ایران به دلیل وجود مناسبتهای مذهبی، دینی، آیینی و فرهنگی، مانند تاسوعا، عاشورا و...، هیجانات غمگین و سوگواری به خوبی نهادینه شده و در قالب مراسم و مناسک جمعی ظهور کرده اند.
در مقابل، هیجانات شادمانه در سطح جامعه کمتر نهادینه شدهاند. شادی اجتماعی یا در قالب سنتی و محدود بروز دارد که برای بخش زیادی از جامعه بویژه نوجوانان و جوانان جذابیت کافی ندارد، یا در قالب رفتارهای هنجار شکن و ساختار شکن مانند برخی جشنهای غیررسمی که با ارزشها و آموزشهای دینی و ملی سازگار نیستند. ظاهر می شوند.
از این رو، یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی این است که چگونه میتوان شادی جمعی را نهادینه کرد، به گونهای که هم برانگیزاننده باشد( برانگیزاننده برای همه گروه ها، بویژه نوجوانان و جوانان) و هم با ارزشها و ساختارهای ملی و دینی جامعه تعارض نداشته باشد.
مطالعات جامعه شناسی و روان شناسی اجتماعی نشان میدهند؛ نشاط اجتماعی علاوه بر افزایش رضایت و خوشبختی فردی، موجب تقویت تعلق اجتماعی، همبستگی اجتماعی، کاهش تنهایی و آسیبهای روانی و اجتماعی میشود.مشارکت افراد در جشنوارهها، آیینها و فعالیتهای جمعی محلی بطور مستقیم با افزایش شادی جمعی و احساس تعلق به جامعه مرتبط است و از بروز احساسات منفی جلوگیری میکند.
تجربیات بینالمللی و ملی نیز نشان میدهند برنامههایی با محوریت مشارکت جمعی، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و جشنوارههای محلهای میتوانند نشاط اجتماعی را بدون تضعیف ارزشها و هنجارهای دینی و ملی ایجاد کنند.
نمونههایی مانند حرکت «خانههای فرهنگی عمومی» در بریتانیا و برنامههای فوتبال تفریحی محلهای در کشورهای اروپای شرقی نشان میدهند برگزاری جشنوارهها، مسابقات ورزشی و رویدادهای مشارکتی موجب تقویت سرمایه اجتماعی، همبستگی محلهای و سلامت روان افراد میشود و شادی را به شکل پایدار و سالم نهادینه میکند.
در این چارچوب، برنامه «سلام محله» بعنوان یک رویکرد محله محور، مشارکتی و فرهنگی ظرفیت ویژهای برای نهادینه سازی شادی و نشاط اجتماعی دارد.
این برنامه میتواند با ترویج آیینهای بومی و هنرهای محلی، ایجاد پاتوقهای محلهای و فضاهای تعامل اجتماعی، برگزاری گردهماییها و جشنوارههای مناسبتی، مسابقات ورزشی و کارگاههای هنری، زمینه لازم برای تجربه هیجانات شادمانه جمعی را فراهم کند.این فعالیتها هم از نظر فرهنگی و ملی با ارزشها سازگارند و هم به گونهای طراحی میشوند که جذابیت لازم برای نوجوانان و جوانان را داشته باشند و از قالبی بودن یا تقلید صرف جلوگیری شود.
برگزاری فعالیتهای مشارکتی و جشنوارههای محلی، علاوه بر ایجاد شادی، موجب افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد متقابل میان اعضای محله، کاهش انزوا و تقویت حس تعلق به جامعه میشود.
فعالیتهای گروهی و مشترک به نوجوانان و جوانان امکان میدهد تا تجربههای مشترک شادی را در قالب سالم و سازمان یافته تجربه کنند، بدون آنکه به هنجارهای ملی یا دینی صدمه وارد شود و یا به رفتارهای ساختارشکنانه روی آورند.
به طور کلی، مشارکت فعال مردم، ایجاد سرمایه اجتماعی در محلهها، ترویج آیینهای فرهنگی و بومی، طراحی فضاهای عمومی و پاتوقهای محلهای و برگزاری رویدادهای مناسبتی و مشارکتی، میتواند فاصله بین شادی فردی و نشاط اجتماعی جمعی را پر کند.
برنامه «سلام محله» با این رویکردها میتواند به نهادینه شدن نشاط اجتماعی شادمانه، فراگیر، سالم و مطابق با ارزشهای ملی و دینی کمک کند و موجب ارتقای رضایت عمومی، کاهش آسیبهای اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی در جامعه شود.
این برنامه همچنین ظرفیت ایجاد فرهنگی مشارکتی و تعاملی را دارد که شادی جمعی را به یک بخش طبیعی و پایدار از زندگی روزمره محله تبدیل میکند و همزمان با ارتقای همبستگی اجتماعی و سرمایه اجتماعی، سلامت روان و بهزیستی جامعه را تقویت میکند._
نظر شما