در رسانه| مراکز نگهداری بهزیستی در خطر تعطیلی

 «به طور قطع، گرانی ها منجر به تعطیلی خیلی از مراکز نگهداری بهزیستی خواهد شد.» این جمله مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی نیاز به هیچ توضیح اضافه ای ندارد، اما بازهم تکرار می کنیم تا شاید مسئولان دست اندرکار چاره ای به حال اقتصاد ازنفس افتاده کشورمان بکنند. سیلاب افزایش قیمت ها که به راه افتاد، برخی خانواده ها سفره شان هر روز کوچک تر شد، اما حالا سیلاب گرانی دامن گیر سازمان های حمایتی نیز شده است. این تورم افسارگسیخته فقط منجر به ایجاد مشکلات معیشتی نشده و حتی تغییر رویکردها را تبدیل به تنها راه پیش روی دستگاه ها کرده است، از این رو مهدی برجی، مدیرکل بهزیستی استان، می گوید: «اکنون ناچاریم به جای فعالیت در حوزه پیشگیری و توانمندسازی، سعی کنیم مراکز را فقط سرپا نگه داریم.» بهانه برای گفت وگو با مدیرکل بهزیستی استان زیاد است؛ به اندازه 170نوع وظیفه ای که آن ها برای خدمات دهی به 600هزار عضو جامعه هدف خود دارند، بنابراین گفت وگویی که می خوانید، اهم موضوعات مرتبط با جامعه هدف این سازمان حمایتی است.  

تحولات اخیر شامل تورم و اغتشاشات چه تأثیری بر خدمات رسانی بهزیستی و کیفیت آن بر جامعه هدف گذاشته است؟

تورم، بر جامعه هدف ما اثرات بیشتری می گذارد؛ من در شورای اداری استان، اعلام کرده ام که دستگاه های حمایتی زیر بار این فشار اقتصادی له می شوند؛ به طور نمونه درحال حاضر 6هزار معتاد در کمپ های استان داریم که به طور میانگین، روزانه 100هزار تومان برای آن ها هزینه می کنیم، حال با این قیمت موادغذایی، چطور هزینه آن ها را تأمین کنیم؟ بدون شک می توان گفت که این گرانی ها منجر به تعطیلی خیلی از مراکزمان خواهد شد.  
با وجود اینکه بخش زیادی از خدمات بهزیستی را خیریه ها ارائه می دهند، بازهم تورم بر کیفیت خدمات دهی مراکز اثر می گذارد. اکنون و بعد از گرانی، هر روز چند نفر به من اعلام می کنند که می خواهند مرکز خود را تعطیل کنند. از طرف دیگر، هزینه های درمان به شدت افزایش پیدا کرده است و این عوامل به کیفیت خدمات ما آسیب می زند. چالش بهزیستی در حوزه اقتصاد، ویژه تر است؛ زیرا بر جامعه هدف فشار خواهد آمد؛ به دلیل اینکه بیشتر آن ها از دهک های پایین جامعه هستند و به غیر از مشکلاتی که این افراد در تأمین موادغذایی و هزینه های زندگی خواهند داشت، آسیب روانی و اجتماعی بیشتری هم برایشان ایجاد خواهد شد.  
به طور نمونه مراکز فیاض بخش و همدم، تیم های هنری و ورزشی دارند؛ اکنون هزینه یک ویلچر ورزشی 120میلیون تومان است و زمانی که مؤسسه در تأمین هزینه های جاری خود دچار مشکل شود، هزینه های جاری برایش از خرید ویلچر، اولویت بیشتری خواهد داشت.  اغتشاشات اخیر، خللی در روند کاری بهزیستی ایجاد نکرد، اما نکته قابل توجه، افزایش میزان تماس های تلفنی با سامانه1480 بود؛ والدین نگرانی با ما تماس می گرفتند که قادر به مدیریت فرزند خود برای حضورنیافتن در اعتراض ها نبودند و گاهی خود والدین به ناچار در اعتراض ها، فرزندانشان را همراهی می کردند. این خط تلفنی همه روزه از 8صبح تا 12شب پاسخگو خواهد بود.

 اگر بخواهید از دغدغه ها و چالش های بهزیستی برایمان بگویید، کدامشان در اولویت است؟

یکی از دغدغه های ما این است که در زمینه خدمات بهزیستی آن طور که باید و شاید، اطلاع رسانی نشده است و رسانه ها در این زمینه می توانند به ما کمک کنند؛ زیرا بخش زیادی از خدمات ما را مردم و خیریه ها انجام می دهند. خیلی از جامعه هدف بهزیستی از خدمات این سازمان اطلاعی ندارند و هنوز با حوزه اطلاع رسانی خیلی فاصله داریم. از طرف دیگر، دستگاه ها به صورت جزیره ای کار می کنند و به طور نمونه بین بهزیستی، آموزش وپرورش، علوم پزشکی و سایر دستگاه های متولی، ارتباط خیلی قوی وجود ندارد؛ یعنی هرکه اطلاعاتی دارد که دراختیار دستگاه خودش است و این اطلاعات به صورت یکپارچه درنیامده است.

 آیا پس از انتصاب شما به عنوان مدیرکل، برنامه های مدنظر در بهزیستی، تغییری کرده یا به منوال گذشته، ادامه یافته است؟

برنامه هایی که در بهزیستی استان اجرا کردیم، ادامه همان طرح های قبل بوده است و فقط در دو حوزه به صورت خاص در سال گذشته ورود کردیم که یک حوزه گفتمان سازی و دوم، افزایش ظرفیت مشارکت های مردمی در جهت خدمات رسانی کیفی به جامعه هدف مدنظر بوده است. توانمندسازی کودکان بی سرپرست و بدسرپرست نیز، مدنظر قرار گرفته است. تا پیش از این، این کودکان در هجده سالگی رهسپار می شدند، اما از سال گذشته با تغییر دستورالعمل، دیگر کودکی رهسپار نمی شود؛ مگر اینکه توانمند شده باشد؛ البته سقف این موضوع تا 24سال است.  
یکی دیگر از برنامه ها این بوده است که توسعه کمپ های ماده16 نه تنها متوقف شده، بلکه کاهش نیز داشته است، اما ازطرفی برای افزایش توانمندسازی نیز تلاش کردیم. در حوزه توان بخشی در گذشته فقط کاردرمانی و گفتاردرمانی مدنظر قرار می گرفت، اما اکنون پرداخت هزینه این جلسه ها حتی در توان دهک های بالای جامعه نیز نیست، بنابراین نگاهمان بر کاردرمانی های جدید مانند هنردرمانی، ورزش درمانی و معنویت است. رویکرد بعدی، ایجاد خانه هنر ویژه معلولان بود که امسال برای آن 8میلیارد تومان درنظر گرفته ایم تا هنرمندان معلول نیز پاتوقی داشته باشند.

 حوزه های تحت پوشش بهزیستی زیاد و به همین ترتیب، جامعه هدف آن نیز زیادتر است، برای کاهش این جامعه هدف چه برنامه ای دارید؟

در ابتدا باید بپذیریم که برای کاهش جامعه هدف، راهی جز توانمندسازی نیست؛ در همین راستا نیز افراد و خانوارهای پشت نوبت مستمری ها را تا تیرماه جاری به صفر رسانده ایم. به طور کلی نیز از طریق حوزه های مستمری، حق پرستاری، حق معیشت، ضایعه نخاعی و کمک معیشت از معلولان حمایت می کنیم.  درحال حا ضر در استان 138هزار معلول داریم که 105هزار نفر آن ها شرایط دریافت مستمری را دارند و در ماه 200میلیارد تومان به طور مستقیم به حساب این افراد واریز می شود. جدای از این 7هزار معلول وابسته به تخت در مراکز نگهداری داریم که 40درصدشان مجهول الهویه هستند و مابقی خانواده دارند، اما توان پرداخت هزینه هایشان را ندارند. حدود 11هزارو200معلول وابسته به تخت هم هستند که درکنار خانواده حضور دارند و به ازای هر معلول، 4میلیون و400هزار تومان حق پرستاری تعلق می گیرد. با این وجود 18هزار نفر پشت نوبت حق پرستاری داریم.  
بر طبق قانون، دولت مکلف است به معلولان بالای هجده سال که امکان کار ندارند، حداقل حقوق قانون کار را پرداخت کند. اکنون نیز در حال تلاش هستیم تا اعتبار آن به بهزیستی داده شود، اما در این زمینه چالش هایی وجود دارد. فعلا 19هزار نفر حق معیشت از یک میلیون و400هزار تومان تا 3میلیون و400هزار تومان دریافت می کنند و هنوز هشتصد نفر پشت نوبتی داریم. خوشبختانه در مورد بیماران ضایعه نخاعی پشت نوبتی نداریم.  

 درباره تحقق قانون 3درصد استخدام معلولان در دستگاه های دولتی و آزمون استخدام معلولان بگویید.

متأسفانه یکی از چالش هایی که ما داریم، این است که دستگاه ها خیلی رغبت نمی کنند معلولی را استخدام کنند و به همین دلیل باید در این زمینه قوانین اصلاح شود. یکی از مشکلات دیگر این است که برخی معلولان زمانی که استخدام می شوند، می خواهند از قانون تقلیل ساعت کاری استفاده کنند؛ درست است که این قانون وجود دارد، اما همین حالا نیز درحال جدال هستیم تا دستگاه ها آزمون استخدامی برای معلولان برگزار کنند. ازسوی دیگر زمانی که ما می گوییم خدمات برای معلولان باید فراگیر باشد، لازم است اعتقادمان نیز این باشد که فرد معلول هم مانند فرد عادی کار کند، بنابراین قانون تقلیل ساعت کاری، ممکن است به ضرر معلولان تمام شود و نیازمند اصلاح است.  
نکته بعدی این است که دستگاه ها دستورالعمل خود را برای استخدام اعلام نمی کنند؛ به طور نمونه بیان نمی کنند که برای جایگاه شغلی که در نظر دارند، شدت معلولیت باید خفیف باشد یا سایر معلولیت ها را نیز می تواند دربر بگیرد؛ به همین دلیل برخی معلولان پیش از اینکه وارد مصاحبه تخصصی شوند، رد می شوند و این موضوع هم باید اصلاح شود. اما به طور کلی طبق داده های کشوری، مقاومت برای استخدام معلولان در استان کمتر است. اکنون نیز دستگاه های متعدد، آزمون استخدامی را برگزار می کنند و ما نیز سهمیه را به آن ها اعلام می کنیم.  

 یکی از اقشار جامعه هدف بهزیستی، زنان سرپرست خانوار هستند، لطفا درباره حمایت هایی که از این بانوان شده است، توضیح بدهید.  

21هزار زن سرپرست خانوار در استان تحت پوشش بهزیستی هستند که اشتغال این زنان، یکی از موضوعات حمایتی مدنظر بود. سامانه جاب برای ایجاد اشتغال در سطح کشور راه اندازی شد و در همین راستا، نام بیشتر زنان سرپرست خانوار و فرزندانشان که بیکار بودند، در این سامانه ثبت شد تا از این طریق شاغل شوند. اقدام حمایتی بعدی این بود که یک تفاهم نامه بین آموزش وپرورش و نهضت سوادآموزی به امضا رسید تا زنان سرپرست خانواری که سواد نداشتند، از این طریق آموزش ببینند و تاکنون 520 سوادآموز داشته ایم.  اقدام بعدی، غربالگری سرطان و بیماری ها برای این زنان بود که غربالگری 5هزارو712نفر با کمک دانشگاه علوم پزشکی با موفقیت برگزار شد. آن افرادی که بیماری شان تشخیص داده شد، نیز اعتبار 17میلیون تومانی برای درمانشان درنظر گرفته ایم؛ در صورتی که نیاز به اعتبار بیشتری نیز باشد، با کمک خیران آن را تأمین می کنیم. 
 

 رئیس سازمان بهزیستی کشور به تازگی از رویکرد جدید بهزیستی مبنی بر اجرای طرح‎های محله‎ محور به منظور گسترش فعالیت‎ها گفته است؛ در مشهد قرار است چه اتفاقی در این زمینه رخ دهد؟

درواقع سازمان های خدمات اجتماعی نیاز دارند که مردم با آن ها ارتباط خوبی داشته باشند و زمانی که مردم می خواهند کمک کنند، باید کاری را که انجام می شود، از خود بدانند، بنابراین این طرح در راستای این هم هست که با نیازسنجی از سوی مردم پیش برویم تا اعتمادسازی بیشتری نیز صورت بگیرد. گروه ها در این طرح محله محور، امکانات، ظرفیت‌ها  و کمبودهای محله را می سنجند و درواقع شناسنامه محلی صادر می کنند و براساس آن ها نیازسنجی می کنند، پس از آن تیم های محلی از مردم تشکیل می شوند. بهزیستی فقط نیروهای تسهیلگر را تربیت می کند.  
تاکنون اگر هم این طرح ها اجرا شده، دستگاه دولتی، کارمند را به محله برده و خدمات داده‌است، اما در بهزیستی هدفمان این است که خدمات از سمت مردم به مردم ارائه شود. اکنون با اجرای برنامه های محله محور در سطح ایده آل فاصله زیادی داریم، اما می توانیم بگوییم بهزیستی درمیان دستگاه های دولتی در ارائه خدمات محله محوری پیشگام است.  
طرحی که بهزیستی کشور امسال تحت عنوان «سلام» یعنی سلامت اجتماعی محله محور شروع کرده است، برمبنای طرح های قدیمی بهزیستی است تا بتوانیم علاوه بر محلات روستایی و خارج از دسترس در محلات شهری هم طرح هایی داشته باشیم. درواقع قرار است تمام خدماتی که بهزیستی می دهد، در آینده درقالب طرح سلام به مردم ارائه شود.  
در حال حاضر این طرح در محله قاسم آباد مشهد به صورت آزمایشی و با اولویت سالمندان درحال اجراست. برای اجرای این طرح از ظرفیت سایر دستگاه ها مانند پایگاه بسیج، مدارس، مساجد...  نیز استفاده کرده ایم. به این صورت برای اجرای طرح های جامع، نیازی به ایجاد فضاهای اداری نداریم. در همین راستا، تفاهم نامه ای ازسوی بهزیستی کشور با همه دستگاه ها در حال انجام است تا از ظرفیت آن ها در راه گفتمان سازی و مشارکت اجتماعی محله محور در گام اول برای گروه هدف سازمان و پس از آن برای همه مردم استفاده کنیم.

 آخرین وضعیت مولدسازی در سازمان بهزیستی به کجا رسیده است؟

تا سال گذشته سیزده ملک برای مولدسازی در نظر گرفته شده بود، اما برحسب نیاز دو ملک را از این لیست خارج کردیم و اکنون یازده ملک در مولدسازی سازمان قرار گرفته است. یکی از برنامه ها این است که از طریق مولدسازی، زمین واقع در خیام را بسازیم؛ پیش بینی اعتبار لازم برای ساخت این ملک در ابتدای سال، 300میلیارد تومان بود که با توجه به تورم این رقم افزایش خواهد داشت، اما قرار بر این است که 80درصد آن را از طریق مولدسازی و 20درصد مابقی را با کمک بهزیستی کشور تأمین کنیم.  امسال 13میلیارد تومان اعتبار اولیه گذاشته اند تا مطالعات اولیه آن انجام شود و احتمالا تکمیل آن در بازه زمانی سه تا چهارساله طول خواهد کشید، اما تاکنون تصمیم قطعی نگرفته ایم که زمین خیام، محل اداره کل بهزیستی استان یا بهزیستی مشهد باشد. درحال حاضر بهزیستی مشهد در چهار نقطه از سطح شهر خدمات می دهد که خوب است اگر بتوانیم این خدمات را تجمیع کنیم.