به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، سید جواد حسینی در نخستین روز از نشست علمی تخصصی مدیران ارشد ستادی و استانی سازمان بهزیستی که به میزبانی مشهد مقدس و با حضور غلامحسین مظفری استاندار خراسان رضوی، علی نیکزاد نایب رئیس اول مجلس شورای اسلامی و بهروز محبی نجمآبادی رئیس مجمع نمایندگان استان خراسان رضوی در حال برگزاری است، با اشاره به اهداف این نشست اظهار کرد: هدف ما در این نشست ایجاد تقریب ذهنی و ادراک مشترک سازمانی و پس از آن حرکت به سمت اقدامات عملی است. در برخی استانها ورود بسیار خوبی به طرح سلام داشتهاند اما در برخی استانها هنوز فهم درستی از مسئله شکل نگرفته است.
وی افزود: محلهمحوری و احیای دوباره محلات کار بسیار سختی است اما اگر بخواهیم مثلث طلایی تمامیت، کفایت و عدالت را محقق کنیم، هیچ راهی جز محلهمحوری نداریم. در سازمان بهزیستی، انجام این کار از بسیاری از دستگاههای دیگر آسانتر است چون بهزیستی از تسهیلگران متخصص و حرفهای و تجربه فعالیتهای اجتماعمحور برخوردار است و این ظرفیتها پیش از طرح محلهمحوری در سازمان وجود داشته و باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و همافزا شوند.
میثاق محلهمحوری را محکمتر میبندیم
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: امروز میخواهیم میثاقی را که پیش از این بستهایم، محکمتر ببندیم بهگونهای که هر زمان به استانی میروم، نخستین جایی که من را میبرید، پایگاه سلام محله باشد، ما مصمم هستیم این کار را با شدت، کفایت، تمامیت و عدالت پیش ببریم. این اتفاق رقم خورده و اکنون در حال گفتمانسازی و رویدادسازی هژمونیک در این زمینه هستیم.
وی در تشریح مفهوم محلهمحوری گفت: محلهمحوری در دنیا و ایران به سه معنا مورد توجه قرار گرفته است. معنای نخست این است که دولتها خدمات خود را به محلات ببرند برای مثال، مراکز جامع خدمات سلامت، دفاتر خدمات شهری، پلیس +۱۰ و در بهزیستی مراکز مثبت زندگی از این جنس هستند. در این مدل دولت به محلات رفته تا خدمات خود را ارائه کند اما آیا این همان محلهمحوری مورد نظر ماست؟ خیر این اصلاً محلهمحوری نیست بلکه ارائه خدمات دولتی در محلات و در دسترس قرار دادن خدمات است و دولت نیز امکان انجام این کار را بهصورت کامل و تمامیتمحور ندارد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: نگاه دوم این است که در محلات انتخابات برگزار کنیم، ساختار تشکیل دهیم، شورایاری محله ایجاد کنیم، هیئتهای محلی و ستاد محلهمحوری تشکیل دهیم. این تجربه نیز شکست خورده است چون با این رویکرد، فعالیتهای اجتماعمحور و محلهگرا رشد نمیکنند.
حسینی نگاه سوم را رویکرد واقعی محلهمحوری دانست و گفت: در این نگاه ما به جای دولت با تسهیلگران حرفهای و کاربلد و در تعامل با مردم، قدرت محله را از قوه به فعل درمیآوریم، آن را از خفتگی به بیداری تبدیل میکنیم، حیات انجمنی را شکل میدهیم و در محله شبکه میسازیم. باید نظام شبکهسازی محله با استفاده از خود مردم محل شکل بگیرد، مردم را توانمند کنیم تا مشکلات خود را بشناسند، آنها را اولویتبندی کنند و برای حل مشکلات مداخله داشته باشند و در این میان دولت نیز پشت سر آنها از این اقدامات حمایت کند. این همان نگاه محلهمحور است و ما این مدل از محلهمحوری را مدنظر داریم.
دستگاههای دولتی پشتیبان محلهمحوری باشند
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به برنامههای دستگاههای مختلف در محلات گفت: قرار است حساب امید محله توسط بانک رفاه، تعاونیهای محلهمحور، غربالگری سلامت توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و اقدامات دیگری از سوی دستگاههای دولتی در محلات انجام شود اما تمرکز اصلی باید بر این باشد که خود مردم محله با شبکهسازی، آگاهسازی، ورود به میدان و مداخله با پشتیبانی دولت کار را پیش ببرند.
حسینی در ادامه با طرح این پرسش که آیا محلهمحوری صرفاً زاییده ذهن طراحان طرح سلام است، گفت: خیر، این رویکرد پایه نظری دارد از جمله نظریه حیات انجمنی رابرت پاتنام و بحث سرمایه اجتماعی.
وی با اشاره به دیدگاه دیوید رایزمن درباره انبوه تنها اظهار کرد: رایزمن میگوید جامعه امروز در متروها، برجها و محیطهای متراکم، انبوه است اما تنهاست یعنی انسانها در میان جمع قرار دارند اما احساس تنهایی میکنند. نظریه انبوه تنها بر این مسئله تأکید دارد که باید این تنهایی را به انبوهی از ارتباطات اجتماعی تبدیل کرد و محلهمحوری میتواند چنین نقشی داشته باشد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: رابرت پاتنام نیز سرمایههای مختلف جامعه از جمله سرمایه مالی، مادی، انسانی، طبیعی، فرهنگی و اجتماعی را مورد توجه قرار میدهد و سرمایه اجتماعی را پیوند آدمها با یکدیگر، جامعه، نهادها و سازمانها میداند. از نگاه او، سازه اصلی سرمایه، سرمایه اجتماعی است و سایر انواع سرمایه بر این سازه استوار میشوند. اگر این سازه وجود نداشته باشد، سایر سرمایهها نیز فرو میریزند برای ایجاد این سازه باید تعاملات، ارتباطات، اعتماد، تشکیلات، تسهیلات و اطلاعات میان مردم افزایش یابد و در این صورت سرمایه اجتماعی رشد میکند و محلهمحوری میتواند چنین کاری را انجام دهد.
سلامت اجتماعی مأموریت اصلی بهزیستی
وی با اشاره به جایگاه طرح سلام در مأموریتهای سازمان بهزیستی اظهار کرد: طرح سلام یا سلامت اجتماعی محلهمحور چه نقشی در بهزیستی دارد؟ اصلاً مأموریت ما سلامت اجتماعی است آن هم بر اساس احکام دائمی قانون برنامه هفتم. سلامت اجتماعی ۸۰ درصد سهم در سلامت دارد اما یکهزارم امکانات را به آن میدهند و ما میخواهیم سلامت اجتماعی را از طریق محلهمحوری رشد دهیم. سلامت اجتماعی سه بُعد دارد شامل رفاه اجتماعی، فضائل اجتماعی و بهزیستی اجتماعی و ۶۴ شاخص برای آن تعریف شده است.
حسینی با اشاره به تجربههای ملی در حوزه فعالیتهای اجتماعمحور گفت: این موضوع در جهان و ایران سوابقی دارد. در سطح ملی، تجربهای که در بسیج در دوران دفاع مقدس داشتیم، تجربه بسیج سلامت در دوران کرونا، تجربهای که سازمان بهزیستی با افتخار از دهه ۷۰ در حوزه CBR دارد و همچنین تجربههای ما در بحرانهایی مانند سیل و زلزله، جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و ۴۰ روزه که به ما نزدیکتر هستند، تجربه «۲۰۲۰ محله» در بازآفرینی شهری، همگی تجربههایی هستند که در واقع میتوانند پیوست طرح «سلام محله» باشند.
وی ادامه داد: در سازمان بهزیستی نیز تجربههای عینیتری در این زمینه وجود دارد از جمله گروههای CBR، گروههای خرد مالی، گروههای همیار زنان سرپرست خانوار، همیاران سلامت روانی اجتماعی و گروههای محب که میتوانند پشتوانه اجرای محلهمحوری و طرح سلام باشند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به بررسی تجربههای داخلی و بینالمللی در حوزه محلهمحوری گفت: در دنیا نیز تجربههای مختلفی در این زمینه وجود دارد از جمله تجربههای ژاپن، مدارس محلی در ویتنام، برنامه شهر سالم سازمان جهانی بهداشت و طرحهای توسعه اجتماعمحور بانک جهانی.ما این تجربههای داخلی و بینالمللی را بررسی کردیم تا ببینیم کجاها موفق بودهاند. برای مثال بانک زمان در ۴ هزار نقطه دنیا اجرا شده اما در بسیاری از این نقاط موفق نبوده است.
وی ادامه داد: تجربههایی را که موفق و پایدار بودهاند، تحلیل محتوا کردیم و دیدیم چند ویژگی مشترک داشتهاند. نخست اینکه نقش مردم در آنها جدی بوده، محله بهمثابه بنیاد و سلول اصلی فعالیتها مورد توجه قرار گرفته و مردمیسازی بیش از ظرفیتسازی مورد توجه بوده است.کانونهای اقدام، مدارس و مراکز محلی بودهاند، شبکهسازی بیننهادی و همافزایی بهخوبی صورت گرفته و نشانهگذاری، برندسازی و الگوسازی نیز اهمیت زیادی داشته است. همچنین تمرکز بر اعتمادسازی و مسئولیتپذیری بهویژه نگاه پیشگیرانه و توجه به زمان طلایی از ویژگیهای مهم این تجربههای موفق بوده است.
۲۷۵۰ کانون سلام محله در کشور
حسینی با تشریح ساختار اجرایی طرح سلام محله اظهار کرد: ما ابتدا ساختاری برای سلام ایجاد کردیم و در گام بعدی، کانونهای مثبت زندگی قرار دارند. کانونهای مثبت زندگی، هلدینگ اصلی طرح سلام محله در محلات هستند و همه آنها باید در این طرح نقش داشته باشند. در یک محله، اگر کانون مثبت زندگی فضای کافی داشته باشد، میتواند بهعنوان کانون سلام محله فعالیت کند. اکنون ۲۷۵۰ کانون سلام محله داریم و اگر کانون مثبت زندگی فضای مناسبی نداشته باشد باید یک مکان مناسب در محله را شناسایی کند تا بتوان از آن بهعنوان کانون سلام محله» استفاده کرد برای مثال مسجد، مدرسه یا سرای محله.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: در مرحله بعد، تمام ظرفیتهای مکانی محله شناسایی میشود یعنی مشخص میکنیم در یک محله چند ورزشگاه، مسجد، سرای محله، خیریه و مرکز بهداشتی وجود دارد تا در گام بعد بتوان نظام ارجاع متناسب با فعالیتهایی را که میتوان در این مکانها انجام داد، طراحی کرد.
۱۵ فعالیت اجتماعی بهزیستی در محلات
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تشریح مراحل اجرای طرح سلام محله گفت: در گام نخست، ۱۵ فعالیت اجتماعمحور سازمان بهزیستی از جمله مانا، خاتم و CBR در محلات راهاندازی میشود. اجرای همین ۱۵ فعالیت، کار بزرگی است اما به این مرحله اکتفا نمیکنیم. در گام دوم، مجموعه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی وارد این فرایند میشود. ما با تکتک معاونان و مدیران این وزارتخانه گفتوگو کردهایم و برای آنها پروژههایی تعریف شده تا در ادامه این مسیر، ظرفیتهای وزارتخانه نیز به طرح سلام محله متصل شود.
وی ادامه داد: گام سوم، استفاده از ظرفیت انجمنهای موجود در جامعه است از جمله انجمنهای تخصصی و حرفهای و در گام چهارم نیز سایر وزارتخانهها و دستگاهها باید در این مسیر قرار گیرند.این فعالیتها در گام نخست باید در محلات و با استفاده از شبکه داوطلبانی که پیش از این درباره آن صحبت کردیم، انجام شود و گام پنجم و ششم را استفاده از ظرفیت داوطلبان و ساماندهی آنها است و در طرح سلام ۳۷۰ هزار داوطلب در ۱۱ حوزه خدمتی جذب شدهاند که این دستاورد حاصل تلاش گسترده مدیران استانی و شبکههای مردمی است.
پوشش بیش از ۶۲۸ هزار نفر در فعالیتهای اجتماعمحور
رئیس سازمان بهزیستی کشور هفتمین گام اجرای طرح را آغاز برنامههای عملیاتی در محلات عنوان کرد و گفت: پویشهای محلهای، مسابقات ورزشی، جشنوارههای محلی، مراکز مهر و گفتوگو ویژه سالمندان، استعدادیابی نوجوانان و غربالگری سلامت سالمندان از جمله برنامههایی است که در قالب طرح سلام اجرا میشود. اکنون ۱۴ برنامه سازمان بهزیستی، ۶۲۸ هزار و ۶۹ نفر از افراد تحت پوشش را در قالب فعالیتهای اجتماعمحور پوشش دادهاند. بیشترین پوشش مربوط به ۸۰۰ کانون است که ۲۷۷ هزار و ۵۹۵ نفر را در قالب طرح CBR تحت پوشش قرار دادهاند. سایر برنامهها نیز در قالب کانونهای مختلف در حال اجرا هستند.
حسینی با اشاره به اهمیت مراکز مهر و گفتوگو اظهار کرد: این مراکز بسیار مهم هستند. در یکی از بازدیدها، تسهیلگر یک مرکز مهر و گفتوگو اعلام کرد ۴۸۹ سالمند در این مرکز حضور دارند و تقریباً هیچکدام غایب نمیشوند. این افراد میگفتند زندگیشان با حضور در این مرکز از این رو به آن رو شده است چون در این مراکز فقط آموزش ارائه نمیشود بلکه افراد با یکدیگر گفتوگو میکنند، خاطراتشان را به اشتراک میگذارند، مهارتهای خود را منتقل میکنند و در نهایت احساس میکنند کیفیت زندگیشان افزایش یافته است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به پژوهشهای انجامشده درباره سالمندان گفت: تحقیقات نیز نشان میدهد مشکلات اجتماعی و احساس تنهایی سالمندان، مسئلهای بسیار جدی است و مراکز مهر و گفتوگو دقیقاً بر همین موضوع تمرکز دارند. کانونهای بازنشستگی و صندوق بازنشستگی نیز میتوانند در این مسیر در اختیار طرح سلام محله قرار گیرند و ظرفیتهای خود را به فعالیتهای محلهمحور متصل کنند.
حسینی در ادامه خطاب به مدیران و معاونان سازمان بهزیستی گفت: در ادامه مسیر هر معاونت و هر بخش سازمان باید نسبت خود را با طرح سلام محله مشخص کند. باید مشخص کنیم شبکه داوطلبان چگونه میتواند در شکلگیری پویشهای ملی و استانی در محلات نقش داشته باشد، گروههای جهادی و مردمی که ارتباط ارگانیک با سازمان دارند چگونه میتوانند به سلام محله متصل شوند و ظرفیت مسئولیت اجتماعی بنگاهها و نقشه جامعه چگونه میتواند در این جریان قرار گیرد.
در ادامه رئیس سازمان بهزیستی کشور، آموزش و توانمندسازی تسهیلگران را نهمین گام اجرای طرح سلام محله برشمرد و گفت: تسهیلگران آموزشهای تخصصی در حوزههایی مانند مدیریت محله، کار گروهی، نیازسنجی اجتماعی، طراحی پروژه، برنامهریزی عملیاتی، تابآوری فردی و اجتماعی و پروژهنویسی را فرا میگیرند تا بتوانند نقش مؤثرتری در هدایت فعالیتهای محلی ایفا کنند.
وی، نظام ارجاع را دهمین گام این طرح معرفی کرد و افزود: بسیاری از مسائل مردم تنها با خدمات سازمان بهزیستی قابل حل نیست بنابراین سامانهای طراحی شده است تا خدماتی که دستگاههای مختلف میتوانند در محلات ارائه دهند، شناسایی و ثبت شود.
اتصال ظرفیتهای اشتغال، تعاون و رفاه به سلام محله
وی با اشاره به ظرفیتهای بخش تعاون و اشتغال اظهار کرد: باید مشخص شود معاونتهای مختلف چه نسبتی با طرح سلام محله دارند برای مثال درباره راهاندازی و گسترش تعاونیهای محلهمحور صحبت کردهایم. فرض کنید در یک محله ۱۶ میوهفروشی داریم. اگر یک تعاونی شکل بگیرد و خرید این ۱۶ مغازه را تجمیع کند، میتواند میوه را با کیفیت بهتر و قیمت پایینتر تهیه کند و هزینههای آنها را کاهش دهد. این یک نمونه از ظرفیت تعاونیهای محلهمحور است. همچنین باید ظرفیتهایی مانند مؤسسه کار و تأمین اجتماعی، کانونهای مانا و خاتم و طرح هزار بازار را که در حوزه اشتغال دنبال میشود به محلات متصل کنیم. وقتی یک طرح اشتغال ملی داریم، کجا بهتر از سلام محله میتواند محل اتصال و اجرای آن باشد؟
وی ادامه داد: در حوزه سالمندان نیز پایگاههای رفاه، معاونت فرهنگی و اجتماعی، مسابقات محلات، ورزشگاهها، صندوق بازنشستگی و مراکز مهر و گفتوگو باید در این شبکه قرار گیرند. همچنین سازمان تأمین اجتماعی، فنی و حرفهای، باشگاههای مهارت، بانک رفاه و تعاونیها و حساب امید محله از دیگر ظرفیتهایی هستند که در گامهای بعدی میتوانند به این طرح متصل شوند برای ورود این ظرفیتها عجله نداریم. ابتدا باید همان ۱۵ فعالیت اجتماعمحور شکل بگیرد و سپس در گامهای بعدی، سایر ظرفیتها را وارد کنیم.
وی افزود: این موارد در سطح ملی طراحی میشوند و نامهها و دستورالعملهای مربوط برای استانها ارسال خواهد شد. زمانی که استانها آمادگی ورود به این بخشها را داشته باشند، آییننامه و شیوهنامه مشخص نیز در اختیار آنها قرار میگیرد بنابراین برای راهاندازی فوری این بخشها عجلهای نداریم و آنها میتوانند در ادامه مسیر به طرح اضافه شوند.
ورود انجمنها به فعالیتهای محلهمحور
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین از ورود یکی از انجمنهای تخصصی به فعالیتهای محلهمحور خبر داد و گفت: انجمن اپتومتری پای کار آمده و در یکی از برنامههای خود، ۵۰ هزار نفر را بهصورت رایگان معاینه کرده و ۱۸ هزار عینک رایگان نیز ارائه داده است. همچنین ۶ هزار خانواده نیز از خدمات آن بهرهمند شدهاند، ما باید همین ظرفیتها را شناسایی و فعال کنیم.
وی با اشاره به ضرورت سامانهای شدن فعالیتهای دستگاهها در طرح سلام محله اظهار کرد: درباره این موضوع بسیار صحبت کردهایم و قرار است بخشی از فعالیت دستگاهها در طرح سلام سامانهای شود تا فعالیتها بهصورت روزانه در آن ثبت شود. گام بعدی این است که برای مثال، وزارت بهداشت اعلام کند در چه تعداد از محلات و در چه روزها و ساعتهایی، چه خدمات پزشکی ارائه میدهد. این ظرفیتها باید مشخص و در ساختار طرح قرار گیرد.
حسینی تأکید کرد: اکنون بخش مهمی از این کار در حال انجام است و در ادامه با استمرار این حرکت میتوان ظرفیت دستگاههای مختلف را به شکل منسجمتری در خدمت محله قرار داد.
یازدهمین و آخرین گام طرح سلام محله به اقدامات رسانهای، مستندسازی و انتقال تجربه اختصاص دارد.
نظر شما