برنامه کشوری پیشگیری از تنبلی چشم کودکان ۳ تا ۶ ساله

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور شیوع آمبلیوپی در جهان ۲ تا ۵ درصد و در ایران شیوع این بیماری در کودکان ۳ تا ۶ ساله ۱ درصد برآورد شده است. 

تنبلی چشم با تشخیص به موقع قابل درمان است، در حالیکه اگر به موقع درمان نشود، فرد را از یک یا هر دو چشم بسیار کم بینا یا نابینا خواهد کرد. 

در حال حاضر شایع ترین عوامل ایجادکننده تنبلی چشم،  عیوب انکساری، اشکالات مادرزادی در چشم و انحراف چشم است که با تشخیص به موقع آ نها می توان از ایجاد تنبلی چشم پیشگیری کرد. با توجه به موارد پیشگفت ،  لازم است چشم همه کودکان از سن ۳ تا ۶ سالگی ، سالی یکبار مورد غربالگری قرار گیرد.

هدف کلی از اجرای این برنامه ، ارتقای سطح سلامت بینایی کودکان ۳تا ۶ ساله در کشور است. غربالگری بینایی در  این سن گامی مهم برای کشف و درمان به موقع اختلالات بینایی است که منجر به طی سالهای عمر با کیفیت شود .

گروه هدف: کودکان ۳ تا ۶ ساله ی سراسر کشور

تاریخچه ی اجرای این برنامه : 

برنامه  کشوری غربالگری تنبلی چشم، توسط سازمان بهزیستی کشور پس از اجرای آزمایشی در سال ۱۳۷۴ به تدریج گسترش پیدا کرد و پس از آن  در کلیه ی شهرها و روستاهای کشور اجرا شد ، طی آن نیروهای آموزش دیده با استفاده از چارت E  و دستگاه غربالگر عیوب انکساری ،  کودکان گروه هدف را  غربال می کنند.

در حال حاضر به دنبال فراهم آمدن بسترهای مناسب فرهنگی و با هدف نهادینه شدن برنامه و افزایش میزان دسترسی و افزایش جمعیت تحت پوشش برنامه و نیز ارتقاء کیفیت آن، پایگا ههای دائمی سنجش بینایی در سراسر کشوردر تمام طول سال ، آماده ی ارایه ی خدمت به جامعه می باشد.  

در صورتی که کودکان ، در غربال مرحله ی اول  ، مشکوک تشخیص داده شوند، برای معاینات تخصصی به  اپتومتریست و چشم پزشکان همکار برنامه ، ارجاع می شوند و تا نیل به درمان کامل ، توسط بهزیستی ،پیگیری می شوند.  

لازم به ذکر است آن دسته از کودکان مبتلا که بضاعت کافی برای تأمین هزینه های درمان را ندارند از طرف سازمان مورد حمایتهای لازم قرار می گیرند.

درمان تنبلی چشم بر حسب تشخیص متفاوت است ولی مهمترین راه های درمان آن شامل بستن چشم سالم ،تجویز عینک ،جراحی و تمرینات چشمی  می باشد.

عوامل ایجاد کننده تنبلی چشم عبارت از اشکالات مادرزادی در ساختمان چشم مانند آب مروارید و پایین افتادگی پلک ، نزدیک بینی ، دور بینی و آستیگماتیسم ،  لوچی یا انحراف چشم 

روش اجرا :

این برنامه در قالب سطح بندی خدمات طراحی شده و در سه سطح اجرا می شود. در سطح اول، غربال  توسط افرادی انجام می شود که بصورت تئوری و عملی آموزش دیده و به کمک ابزارهای ساده و با روشی آسان ( چارت E  و دستگاه غربالگر عیوب انکساری ) برای غربال  دید کودکان اقدام می کنند. تعداد کافی و توزیع مناسب این افراد در کلیه شهرها و روستاهای کشور، امکان ارائه خدمات به کلیه کودکان گروه هدف را فراهم می سازد. پس از انجام غربال ، کلیه کودکان مشکوک به آمبلیوپی و سایر اختلالات بینایی برای تشخیص قطعی به سطح دوم برنامه ارجاع می شوند. در سطح دوم برنامه، کودک توسط اپتومتریست ،  مورد معاینه قرار می گیرد و چنانکه بیمار تشخیص داده شود تحت درمان قرار می گیرد. در مواردی که کودک نیاز به معاینات تخصصی تری داشته باشد به سطح سوم برنامه ارجاع شده و توسط چشم پزشک مورد معاینه و در صورت لزوم تحت درمان قرار می گیرد.  

محل اجرای برنامه : 

بر اساس قابلیت های اجرایی موسسات ، مکان اجرا ی برنامه می تواند مهدهای کودک و آمادگی ها ، خانه های بهداشت روستایی و مراکز بهداشت شهری ، دفاتر موسسات ، بهزیستی شهرستانها، فرهنگسراها ، خانه های سلامت شهرداری ها ، مساجد ، پایگاههای ارایه ی خدمات سلامت روان ، مراکز مثبت زندگی ، مراکز مجری طرح سلام و...... باشد. 

نحوه ی ارایه ی خدمت : 

۱-در مناطق روستایی ،  عشایری ، محروم و صعب العبور و حاشیه ی شهرها : خدمات به صورت اعزام تیمهای سیاری و با حضور و باهماهنگی با نیروهای محلی ، ارایه می گردد. 

۲-در مناطق شهری : با  انجام تبلیغات به صور مختلف حقیقی و مجازی از طریق نصب پوستر ، بنر ، پلاکارد ، توزیع تراکت ، وسایل نقلیه ی عمومی ونیز اطلاع رسانی در شبکه های مجازی ، جلب مشارکت مردم برای مراجعه به پایگاهها برای دریافت خدمات ، صورت می پذیرد. 

آمار اجرای برنامه  :  

آمار اجرای برنامه از ابتدای اجرا  در سال ۱۳۷۵تا کنون: 

 تعداد کل غربال شدگان        ۶۵،۲۵۰،۰۶۰ 

 تعداد کل اختلالات بینایی شناسایی شده         ۲،۰۵۸،۹۲۲

 تعداد کل آمبلیوپ های شناسایی شده           ۴۲۱،۹۱۵ 

آمار اجرای برنامه در سال ۱۴۰۴:

 تعداد کل غربال شدگان: ۳،۳۱۸،۴۲۳ ،معادل ۸۵ درصد گروه هدف برنامه ( کودکان ۳تا۶ ساله)

 تعداد کل اختلالات بینایی شناسایی شده:     ۵۲،۹۸۳ 

 تعداد کل آمبلیوپ های شناسایی شده:     ۱۱،۴۲۸

 تعداد غربالگر:     ۶،۱۵۲ نفر

 تعداد اپتومتریست:     ۹۰۰ نفر

 تعداد چشم پزشک:     ۱۲۷  

 تعداددستگاه غربالگر ۴۱۰ دستگاه و تعداد چارت لامپی ۲،۷۵۲ عدد

 تعداد پایگاههای غربالگری در سراسر کشور برابر با ۱۶،۶۷۶

در سال جاری تا کنون نزدیک به ۴۰۰،۰۰۰ کودک جمعیت هدف غربال شده اند که با توجه به رونمایی از سامانه جدید برنامه ،اطلاعات دقیق آن پس از ثبت اطلاعات کودکان در سامانه استخراج و اعلام خواهد شد .

لازم به توضیح است سامانه جدید در استانهای البرز،خوزستان،همدان و یزد به صورت آزمایشی در برنامه مورد  بهره برداری قرار گرفت و پس از اعمال اصلاحات لازم و برگزاری دوره آموزشی  برای همکاران مرتبط در کلیه استانها ، هم اینک مقدمات اجرای آن در سطح کشور در حال آماده شدن می باشد.