سید محمد جواد حسینی رئیس مرکز مشارکتهای مردمی و توسعه ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی سازمان بهزیستی در یادداشتی به مناسبت ۲۲ مرداد، روز تشکلها و مشارکت اجتماعی نوشت:
مشارکت اجتماعی صرفاً حضور مردم در کنار دولت برای حل مسائل اجتماعی نیست؛ بلکه به معنای حضور مؤثر مردم در شناخت مسئله، تصمیمسازی، طراحی راهحل و اجرای برنامههای اجتماعی است. از این منظر، تشکلهای اجتماعی یکی از مهمترین سرمایههای جامعه و از ارکان تحقق حکمرانی اجتماعی به شمار میروند.
سازمان بهزیستی کشور، بهعنوان نهادی با مأموریتهای گسترده در حوزه مسائل اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند پیوندی عمیق، مستمر و هدفمند با تشکلهای مردمی، سازمانهای مردمنهاد، خیرین، داوطلبان، گروههای جهادی و ظرفیتهای بخش خصوصی است.
آنچه اهمیت دارد ارتباط این اصل با راهبرد مردمیسازی در بهزیستی است. مردمی سازی یعنی مردم تنها «مخاطب خدمات» نیستند و به «شریک حل مسئله» ارتقا پیدا میکنند. تجلی اصلی این راهبرد بهرهمندی از ظرفیت تشکلهای مردمی است.
از سویی دیگر راهبرد اجتماعیسازی نیز میتواند به این مسیر مرتبط شود . به این معنا که مسائل اجتماعی را از چارچوب محدود دستگاههای دولتی خارج کرده و آنها را به مسئلهای مشترک میان دولت، جامعه و همه ظرفیتهای اجتماعی کشور تبدیل کنیم.
در این مسیر، تشکلها صرفاً مجری برنامههای بهزیستی نیستند؛ بلکه میتوانند چشم جامعه برای دیدن مسائل، گوش سازمان برای شنیدن نیازها، بازوی اجرایی برای اقدام و پل ارتباطی میان مردم و حاکمیت باشند.
امروز مأموریت ما در حوزه مشارکتهای مردمی، تنها «جذب کمک» نیست؛ بلکه شناسایی، شبکهسازی، همافزایی و فعالسازی ظرفیتهای اجتماعی کشور است. باید از الگوی سنتی صرف «دریافت مشارکت» به سمت «توسعه ظرفیت» و از «همکاری موردی» به سمت «شراکت راهبردی با جامعه» حرکت کنیم.
بهزیستیِ مردمی، سازمانی نیست که فقط برای مردم خدمت ارائه میکند؛ سازمانی است که با مردم، برای مردم و در کنار مردم، مسئلههای اجتماعی را حل میکند.
در همین راستا، یکی از رویکردهای مهم سازمان بهزیستی، توانمندسازی تشکلها است؛ چرا که تشکل توانمند، میتواند شریک مؤثرتر و پایدارتر سازمان در حل مسائل اجتماعی باشد. توانمندسازی تشکلها به معنای تقویت دانش و مهارت مدیریتی، ارتقای ظرفیت تخصصی، توسعه توان اجرایی، دسترسی به آموزش و مشاوره و فراهم کردن زمینه حضور مؤثرتر آنان در عرصه سیاستگذاری و اجرای برنامههای اجتماعی است.
در کنار توانمندسازی، شبکهسازی میان تشکلها نیز یک ضرورت راهبردی است. بسیاری از ظرفیتهای ارزشمند اجتماعی، زمانی میتوانند اثرگذاری خود را چند برابر کنند که از حالت جزیرهای خارج شده و در قالب شبکههای موضوعی، تخصصی و منطقهای با یکدیگر ارتباط پیدا کنند. بهزیستی میتواند نقش تسهیلگر این شبکهسازی را ایفا کند تا تجربهها، منابع، دانش و ظرفیتهای تشکلها در کنار یکدیگر قرار گیرد و از موازیکاری و پراکندگی جلوگیری شود.
از سوی دیگر، اعتباربخشی به تشکلها و معرفی ظرفیتهای واقعی و اثربخش آنان، گامی مهم در افزایش اعتماد عمومی است. جامعه باید بداند کدام تشکلها در چه حوزهای فعالیت میکنند، چه میزان اثرگذاری دارند و چه دستاوردهایی برای جامعه ایجاد کردهاند. در این مسیر، برگزاری جشنواره تشکلهای برتر و رتبهبندی و ارزیابی تشکلها بر اساس شاخصهای شفاف و تخصصی میتواند ضمن ایجاد انگیزه و رقابت سازنده، زمینه معرفی الگوهای موفق و انتقال تجربه میان تشکلها را فراهم کند و نام این راهبرد را برندسازی نهادهایم.
همچنین مردمیسازی واقعی، بدون گسترش تنوع تشکلها محقق نخواهد شد. لازم است توسعه تشکلها نهتنها از نظر تعداد، بلکه از نظر موضوعی، قشری و جغرافیایی دنبال شود؛ بهگونهای که در حوزههای مختلف مسائل اجتماعی، گروههای مختلف مردم و اقشار گوناگون جامعه و همچنین مناطق کمتر برخوردار، فرصت شکلگیری و رشد تشکلهای توانمند را داشته باشند. هرچه این شبکه متنوعتر، فراگیرتر و متوازنتر باشد، ظرفیت اجتماعی بهزیستی برای پاسخ به مسائل نیز گستردهتر خواهد شد.
۲۲ مرداد، فرصتی است برای بازخوانی این باور که جامعه، صرفاً دریافتکننده خدمات اجتماعی نیست؛ بلکه خود یکی از بزرگترین تولیدکنندگان راهحلهای اجتماعی است. وظیفه ما در بهزیستی آن است که این ظرفیت را ببینیم، به رسمیت بشناسیم، توانمند کنیم، به یکدیگر پیوند دهیم و زمینه اثرگذاری بیشتر آن را فراهم آوریم.
بهزیستیِ آینده، بهزیستیای است که در آن تشکلها نه در رقابت با یهزیستی، بلکه در متن سیاستگذاری، برنامهریزی و حل مسائل اجتماعی قرار دارند؛ تشکلهایی توانمند، معتبر، شبکهشده و برخوردار از میدان اثرگذاری که در کنار دولت و مردم، مسئولیت اجتماعی کشور را به پیش میبرند.
مردمیسازی بهزیستی، بدون تشکلهای توانمند و مشارکت اجتماعی پایدار، ممکن نیست.
نظر شما