نقشه راه سلام محله در ۱۰ گام تشریح شد؛ بهزیستی به دنبال تغییر پارادایم حکمرانی اجتماعی

به گزارش خبرنگار روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، این سازمان با اجرای طرح سلام یا سلامت اجتماعی محله‌محور در پی تغییر پارادایم حکمرانی اجتماعی از الگوی دولت‌محور به جامعه‌محور است و این رویکرد بر پایه مشارکت مردم، شبکه‌سازی اجتماعی و استفاده از ظرفیت محلات شکل گرفته و تلاش می‌کند با سازماندهی داوطلبان، تشکل‌های مردمی، مدارس، مساجد، مراکز خدماتی و نهادهای محلی، مسائل اجتماعی را از درون محله‌ها شناسایی و با همراهی مردم حل کند.

این طرح که یکی از محورهای اصلی برنامه‌های تحول‌آفرین سازمان بهزیستی به شمار می‌رود با الهام از تجربه‌های موفق جهانی و ظرفیت‌های بومی به دنبال تقویت سرمایه اجتماعی، ارتقای تاب‌آوری و توسعه مشارکت‌های مردمی در حکمرانی اجتماعی است.

در همین راستا، نشست تخصصی مدل جامعه‌محور تقویت جوامع محلی و مشارکت اجتماعی امروز با حضور سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، میسا الغرباوی جانشین هماهنگ‌کننده سازمان ملل متحد در ایران، کیتا اوهاشی نماینده صندوق جمعیت ملل متحد در ایران و جان جابور نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران برگزار شد.

در این نشست، شماری از صاحب‌نظران و مدیران بین‌المللی، تجربه‌های موفق خود را در حوزه توسعه جوامع محلی و مشارکت اجتماعی ارائه کردند.

ابهیجیت ویساریا، مشاور فنی پویایی جمعیت دفتر منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه صندوق جمعیت ملل متحد درباره چشم‌انداز راهبردی صندوق جمعیت ملل متحد در بهره‌گیری از رویکردهای جامعه‌محور برای سالمندی سالم، تاب‌آوری و همه‌شمولی اجتماعی سخنرانی کرد.

همچنین ریناتا و موری، شهردار شهر تاکارازوکا ژاپن تجربه‌های این کشور در زمینه مدل‌های جامعه‌محور را تشریح کرد.

چن گونگ، مدیر مؤسسه سالمندی و مؤسسه پژوهش‌های جمعیت دانشگاه پکن نیز موضوع بانک زمان به عنوان ابزاری قدرتمند برای مشارکت پایدار و توانمندسازی جامعه را ارائه داد.

در ادامه، پاول اونگ، معاون مدیرعامل و مدیر ارشد استراتژی بنیاد تسائو سنگاپور تجربه این کشور در زمینه حمایت‌های هدایت‌شده توسط جامعه را تشریح کرد و کوین تران، مشاور ارشد سازمان ویتنام برای سالمندی سالم درباره ایجاد رویکرد جامعه‌محور پایدار و تاب‌آور سخن گفت.

۱۳ چرخش تحول‌آفرین برای توسعه رفاه

در  این نشست، سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به همزمانی این نشست با چهل‌وششمین سالگرد تأسیس سازمان بهزیستی اظهار کرد: در سازمان بهزیستی برای توسعه رفاه و بهزیستن، ۱۳ چرخش تحول‌آفرین طراحی شده است.

وی افزود: نشست امروز در راستای دو چرخش مهم این برنامه‌ها برگزار شده است. نخست، گذار از تمرکز صرف بر منابع دولتی و ساختارگرایی متمرکز به سمت توسعه مشارکت‌های مردمی که برای تحقق آن برنامه زیست‌بوم جامع مشارکت طراحی شده است و دوم چرخش از ساختارگرایی و نهادگرایی به سمت فعالیت‌های اجتماع‌محور و محله‌محور.

حسینی تأکید کرد: خروجی عملی این چرخش در طرح سلام یا سلامت اجتماعی محله‌محور تجلی یافته است.

رئیس سازمان بهزیستی با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره برنامه‌های اجتماع‌محور در ایران و جهان گفت: برنامه‌های محله‌محور در دنیا به سه شکل اجرا می‌شود. در الگوی نخست، دولت در محلات خدمات ارائه می‌کند. در الگوی دوم، مردم در قالب شوراها، انجمن‌های محلی و ساختارهای رسمی فعالیت می‌کنند اما محله‌محوری واقعی زمانی شکل می‌گیرد که مردم محله سازماندهی شوند، شبکه تشکیل دهند، مسائل محله خود را شناسایی و برای حل آن‌ها مداخله کنند و دولت نیز نقش پشتیبان و تسهیلگر را بر عهده داشته باشد.

حسینی افزود: در کشور نیز تجربه‌هایی همچون بسیج ملی سلامت در دوران کرونا، برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR)، مشارکت‌های مردمی در بحران‌ها، طرح ۲۰۲۰ محله و همچنین برنامه‌هایی مانند محب، خاتم و CBR در سازمان بهزیستی، پشتوانه اجرای این طرح به شمار می‌روند.

 مؤلفه‌های موفقیت سلام

رئیس سازمان بهزیستی، نقش محوری مردم، محله به عنوان واحد بنیادین توسعه اجتماعی، مردمی‌سازی فراتر از ظرفیت‌سازی، ایجاد کانون‌های اقدام در مدارس، مساجد، مراکز خدماتی و نهادهای محلی، شبکه‌سازی بین‌بخشی، افزایش ظرفیت‌ها، نشانه‌گذاری و برندسازی اجتماعی، الگوسازی، اعتمادسازی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و پیشگیری و مداخلات زودهنگام اجتماعی را از مهم‌ترین مؤلفه‌های موفقیت طرح سلام برشمرد.

۱۰ گام اجرایی برای استقرار طرح

حسینی سپس به تشریح ۱۰ گام اجرایی طرح سلام پرداخت و گفت: گام نخست، ورود نظام‌مند به محله، شناخت ظرفیت‌ها، ایجاد بانک دارایی‌های محله و شکل‌گیری سازمان اجتماع‌محور است.

وی افزود: در گام دوم، کانون‌های سلام محله در نقاطی که دسترسی مناسب و فضای کافی برای اجرای فعالیت‌ها داشته باشند، انتخاب شدند با استفاده از ظرفیت مراکز مثبت زندگی، ۲ هزار و ۷۵۰ کانون محله‌محور شامل مسجد، مدرسه، مرکز مثبت زندگی، فرهنگسرا و سایر مراکز شناسایی شده‌اند.

رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: در گام سوم نیز سه هزار تسهیلگر که طی سه دهه گذشته در سازمان آموزش دیده و دوره‌های توانمندسازی را گذرانده‌اند به عنوان مدیران محلی این کانون‌ها فعالیت خود را آغاز کردند.

حسینی با اشاره به گام چهارم اظهار کرد: پویش سلام محله طی ۲۵ روز برگزار شد و ۳۷۰ هزار نفر برای مشارکت داوطلبانه در محلات اعلام آمادگی کردند. در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز ۳۰ هزار داوطلب در قالب ۱۳ حوزه تخصصی از جمله خدمات عمومی، بهداشت، مددکاری، فیزیوتراپی و سایر خدمات، در کنار سازمان بهزیستی فعالیت کردند.

رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: سؤال اصلی ما این بود که پس از پایان این پویش چه باید کرد بنابراین در ادامه، ساماندهی فعالیت‌های داوطلبان در قالب ساختارهای اجتماع‌محور و محله‌محور طراحی شد.

 استفاده از ظرفیت ۱۱ هزار گروه اجتماع‌محور

حسینی گفت: بهترین راهکار استفاده از ظرفیت گروه‌های اجتماع‌محور موجود سازمان بهزیستی بود. هم‌اکنون ۴۷ هزار منطقه تحت پوشش برنامه CBR قرار دارد و ۶۰۰ هزار فرد دارای معلولیت با همراهی ۱۴ هزار تسهیلگر در این طرح خدمات دریافت می‌کنند. این گروه‌ها در محلات مستقر هستند، افراد دارای معلولیت را شناسایی می‌کنند، داوطلبان محلی را جذب، آموزش و توانمندسازی کرده و خدمات خود را به همه ساکنان محله گسترش می‌دهند.

رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: علاوه بر آن، ۵ هزار و ۳۰۰ گروه همیار مالی خرد با ۶۵۰ هزار عضو،  هزار و ۵۰۰ گروه همیار سلامت روان با ۸ هزار داوطلب و گروه‌های مانا، خاتم، محب، پازک و سایر گروه‌های اجتماع‌محور در این طرح مشارکت دارند.

وی تصریح کرد: در مجموع ۱۱ هزار گروه اجتماع‌محور با ۱۲۰ هزار داوطلب در اجرای این برنامه نقش‌آفرینی می‌کنند.

حسینی گفت: تمام این اقدامات با تمرکز بر پایدارسازی، توانمندسازی، نهادینه‌سازی و توسعه مشارکت محلی انجام شده است.

چه اقداماتی در محلات انجام می‌شود؟

وی با اشاره به گام ششم اظهار کرد: در قالب سلام محله برنامه‌هایی مانند برگزاری مسابقات ورزشی، جشنواره‌های محلی، ایجاد پاتوق‌های سالمندی، اجرای طرح آیکوپ یا مراقبت یکپارچه از سالمندان با اعتبار ۲۰۰ میلیارد تومان، آموزش سالمندان درباره مشکلات خواب، غربالگری سلامت چشم سالمندان با همکاری انجمن اپتومتری، توزیع سه هزار عینک رایگان و انجام ۱۰ هزار معاینه چشم، برگزاری میز خدمت دستگاه‌های اجرایی، مسابقات محله‌ای، تشکیل تعاونی‌های محله‌محور در محلات، ایجاد حساب امید محله با همکاری بانک رفاه و بانک توسعه تعاون، همکاری با سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای و مؤسسه کار و تامین اجتماعی برای تأسیس باشگاه کارآفرینان و همچنین افتتاح هشت خانه مانا اجرا خواهد شد.

وی افزود: اکنون در سراسر کشور ۲ هزار و ۷۵۰ پایگاه سلام محله فعال است و در آن‌ها ۲۴ نوع فعالیت اجتماع‌محور انجام می‌شود. همچنین هزار و ۴۰۰ فعالیت در حوزه CBR و طرح مانا برای جوانان در حال اجرا و توسعه است و ۲۵۰ پایگاه نیز به پاتوق سالمندی اختصاص یافته است.

حسینی با اشاره به گام هفتم گفت: بیش از چهار هزار بانک زمان در جهان مطالعه و سند ملی بانک زمان تدوین شده است. این طرح به صورت پایلوت در برخی محلات تهران اجرا شده و به منظور ساماندهی فعالیت‌های داوطلبانه محله‌محور توسعه خواهد یافت.

وی تأکید کرد: باید به سمت ایجاد جامعه‌ای شبکه‌ای حرکت کنیم.

 رئیس سازمان بهزیستی، آموزش و توانمندسازی تسهیلگران در حوزه‌هایی مانند مدیریت محله، کار گروهی، نیازسنجی، طراحی پروژه، تاب‌آوری فردی و اجتماعی، پروژه‌نویسی و برنامه‌ریزی عملیاتی را گام هشتم این طرح عنوان کرد.

وی افزود: گام نهم، ایجاد نظام ارجاع است تا دستگاه‌های اجرایی و نهادهای دولتی برای ارائه خدمات به ساکنان محلات با این شبکه همکاری کنند. در همین راستا به دنبال راه‌اندازی سامانه‌ای جامع هستیم تا تمامی دستگاه‌های دولتی اعلام کنند در هر محله چه خدماتی، در چه روزها و چه ساعت‌هایی ارائه می‌دهند.

وی در پایان، مستندسازی، تجربه‌گردانی و انتقال تجربه‌های موفق میان محلات را گام دهم طرح سلام عنوان کرد و گفت: این اقدام، زمینه استمرار، پشتیبانی، انگیزه‌بخشی و پایداری فعالیت‌های محله‌محور را فراهم خواهد کرد.