به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل سازمان بهزیستی کشور، سیدجواد حسینی که در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب حضور داشت، در جمع خبرنگاران در پاسخ به این پرسش که با توجه به مسئولیت شما در سازمان بهزیستی، مفهوم بهتر زیستن یا بهزیستن برای افراد آسیبدیده جامعه در چارچوب ذهنی رهبر شهید انقلاب چه معنا و تصویری دارد؟، اظهار کرد: قاعده و مبنای رهبر شهید انقلاب در حوزه رفاه و بهزیستی، دارای چارچوبی فکری بسیار مترقی و اثربخش بود بهگونهای که میتوان منظومه فکری ایشان را در حوزه رفاه اجتماعی بهطور کلی و بهزیستی اجتماعی به چند مؤلفه راهبردی جمعبندی کرد.
قابلیت مؤلفه اول
رئیس سازمان بهزیستی کشور نخستین مؤلفه این منظومه را همسویی با نظریه راهبردی قابلیت دانست و گفت: نظریه قابلیت در حوزه رفاه اجتماعی بر این نکته تأکید میکند که بهزیستی برای جامعه صرفاً توزیع امکانات اولیه زندگی نیست، تنها یارانهپردازی نیست، صرفاً مستمریگیری و کمکمعیشتدادن هم نیست. البته اینها در جامعه کارکردهای حمایتی دارند و بیتردید برای حمایت از بخشی از اقشار آسیبپذیر یا آسیبدیده باید وجود داشته باشند و خواهند داشت.
حسینی ادامه داد: اما در رویکرد قابلیت گفته میشود که فراتر از این باید انسانها را بهعنوان ظرفیتهایی بیبدیل دید که دارای قابلیتهای فراواناند. ممکن است یک فرد، مثلاً فرد دارای معلولیت یکی از قابلیتهایش با نقص یا محدودیت روبهرو شده باشد اما در عین حال قابلیتهای بیشمار دیگری دارد. اگر ما انسان و قابلیتهای او را زمینهسازی کنیم تا به فعلیت برسند، رفاه اجتماعی به شکلی پایدارتر و جامعتر محقق خواهد شد.
وی تصریح کرد: در واقع میتوان گفت ما یک نظریه کمبودمحور داریم و یک نظریه داراییمحور. نظریه کمبود میگوید آدمها کمبودهایی دارند، فقر دارند، بیسوادی دارند، بهداشت ندارند، خانه ندارند و مسکن ندارند و باید این کمبودها را برطرف کرد.
رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: یا اگر کسی در حوزه آسیبهای اجتماعی دچار آسیبهای روانی است و کمبودی دارد، باید آن را برطرف کرد. این بهجای خود محفوظ است و ما آن را نفی نمیکنیم اما نظریه داراییمحور یک گام فراتر میرود و میگوید هر انسانی با همه کمبودهایش، قابلیتها و ظرفیتهایی دارد که اگر آنها را دارایی فرض کنیم و برای شکوفاییشان زمینهسازی کنیم، رفاه پایدارتری شکل میگیرد و توسعهای جامعتر محقق خواهد شد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور اظهار کرد: این همان نظریه قابلیت است که رهبر شهید دقیقاً بر آن تأکید میکردند و این، یکی از جهتگیریها و ظرفیتهایی بود که در طول دوران ۳۶ تا ۳۷ سال رهبری ایشان و پیش از آن بهعنوان رئیسجمهور همواره در اندیشههایشان جریان داشت و در این زمینه توصیه میکردند.
عدالت ترجیحی مؤلفه دوم
وی دومین مؤلفه منظومه فکری رهبر شهید را توجه و ترجیح به عدالت ترمیمی و عدالت ترجیحی در برابر عدالت توزیعی عنوان کرد و گفت: این نگاه در واقع بر مبنای تفکر اسلامی شکل گرفته است چراکه در منطق اسلام، عدالت یعنی هر چیز در جای خود قرار گیرد به همین دلیل گفته میشود: "بالعدل وضع السماوات و الارض."
حسینی افزود: رسالت پیامبران نیز بر پایه عدل بوده است چنانکه در قرآن آمده است، "لقد أرسلنا رسلنا بالبینات وأنزلنا معهم الکتاب والمیزان لیقوم الناس بالقسط" یعنی پیامبران برای برپایی قسط و عدل مبعوث شدند.
عدالت ترجیحی و نگاه ویژه به نیازمندان
وی ادامه داد: البته عدالت میتواند معنای توزیعی هم داشته باشد یعنی امکانات و ظرفیتها به همه جامعه داده شود و این امر نیز باید حتماً محقق شود. اما در عین حال، بخشهایی از جامعه که آسیب بیشتری دیدهاند و با محرومیتهای مضاعف تاریخی، اجتماعی، فرهنگی یا حتی زیستی روبهرو بودهاند در نگاه قائد شهید و در نگاه دین باید در اولویت قرار گیرند. به این رویکرد عدالت ترجیحی یا عدالت ترمیمی گفته میشود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: از این منظر، سازمان بهزیستی غالباً با جامعهای سروکار دارد که بیش از دیگران به عدالت ترمیمی و ترجیحی نیاز دارد تا امکانات و ظرفیتهای آنان بالفعل شود و بتوانند از رفاه نسبی و نقش خود در توسعه برخوردار شوند.
وی افزود: این نوع نگاه همان نگاه نظریه توسعه انسانمبنا است، نظریهای که بر اساس آن همه انسانها باید در توسعه نقشآفرینی کنند، زن و مرد، پیر و جوان، باسواد و بیسواد، افراد دارای معلولیت و افراد غیرمعلول. همه این گروهها ظرفیت دارند و جامعه باید شرایطی فراهم کند تا همگی بتوانند در توسعه نقش داشته باشند.
حسینی ادامه داد: برای اینکه همه در فرایند توسعه نقشآفرینی کنند، لازم است برخی بخشهای جامعه بیشتر مورد توجه قرار گیرند تا ظرفیتهایشان شکوفا شود. برای مثال، وقتی میگوییم باید مدرسه استثنایی ایجاد شود یا مرکز توانبخشی تأسیس گردد یعنی باید شرایطی فراهم کنیم تا این افراد بتوانند تواناییهای خود را شکوفا کنند.
وی اظهار کرد: نظریه امتداد نیز در حوزه وسایل ارتباط جمعی شکل گرفته و من آن را بهنوعی تعمیمیافته در این بحث میدانم. برای نمونه اگر کسی کمبیناست میتوان با فناوری، یک نوتتیکر را امتداد چشم او دانست یا با سمعک، امتداد گوش او، یا با ویلچر، امتداد پای او. در نتیجه این نگاه همان نگاه عدالت ترجیحی است و طبیعتاً به هزینه بیشتری نیاز دارد تا بتوان بخشی از جامعه را که شامل معلولان، افراد بیسرپرست، کودکان یتیم و کسانی است که در معرض آسیب قرار دارند، در این مسیر قرار داد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور گفت: این رویکرد همان نظریه توسعه انسانمبناست، نظریهای که بر اساس آن همه انسانها باید در توسعه نقش ایفا کنند. نکته دوم این نظریه آن است که همه جامعه باید از مواهب توسعه نیز بهرهمند شوند. البته در اینجا نیز عدالت ترجیحی و ترمیمی میگوید که برخی از گروهها به دلیل همان محرومیتها و ممنوعیتهای تاریخی و اجتماعی باید بیشتر مورد حمایت و بهرهمندی قرار گیرند.
وی تأکید کرد: این نوع نگاه یعنی عدالت ترمیمی و ترجیحی، در دیدگاه قائد شهید و در تمام دیدارها و مطالبی که پیرامون بهزیستی و بهزیستن بیان میکرد، بهوضوح دیده میشد.
دسترس پذیر کردن جامعه مؤلفه سوم
حسینی سومین مؤلفه این منظومه فکری را دسترسیپذیر کردن جامعه برای افراد دارای معلولیت دانست و گفت: من آگاهانه از واژه دسترسیپذیری استفاده میکنم و نه مناسبسازی چرا که اندیشه قائد شهید نیز بر همین محور استوار بود.
وی افزود: چرا واژه مناسبسازی گویا و رسا نیست؟ زیرا در ادبیات رایج، مناسبسازی ذهن را به سمت نوعی لطف یا امتیاز سوق میدهد. گویی جامعه در وضعیت استاندارد خود برای این افراد طراحی نشده و ما با رویکردی ایثارگرانه و از سر لطف، در حال تغییر آن هستیم. اما رویکرد قائد شهید، مبتنی بر جامعه دوستدار انسان بود همان اصولی که در تفکر دینی نیز جاری است.
حسینی متذکر شد: در چنین نگاهی، جامعه اساساً دوستدار انسان است یعنی باید تمام آحاد جامعه از معلولان و سالمندان گرفته تا کودکان و زنان را ببیند و برای حضورشان پیشبینی لازم را داشته باشد. این دقیقاً همان مؤلفههایی است که امروزه در معماری و شهرسازی دوستدار انسان مطرح میشود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: رهبر شهید انقلاب با صراحت بر این باور بود که اگر جامعهای امکان زیست برابر را در خیابانها، وسایل حملونقل عمومی و فضاهای زیستی برای افراد دارای معلولیت فراهم نکند باید نسبت به این نقص خود شرمگین باشد.
وی تصریح کرد: تفاوت نگاه در اینجاست، وقتی از دسترسیپذیری سخن میگوییم به معنای یک حق بنیادین است. اگر ساختمانی دسترسیپذیر نباشد، نقص از ساختمان است نه معلول، اگر ماشینی برای حضور فرد دارای معلولیت مهیا نیست این ماشین است که دچار نقص است. در واقع، این جامعه است که اگر نتواند دسترسیپذیری را تأمین کند، خود دچار معلولیت و بیماری است. قائد شهید بر این اصل تأکید داشت که دستیابی به یک محیط دوستدار انسان تنها از مسیر تحقق کامل دسترسیپذیری میگذرد.
پیشگیری مؤلفه چهارم
حسینی چهارمین مؤلفه منظومه فکری رهبر شهید در حوزه رفاه و بهزیستی اجتماعی را تأکید بر پیشگیری بهجای نگاه آسیبشناسانه یا پاتولوژیک عنوان کرد و گفت: قائد شهید انقلاب معتقد بود که ما باید از طریق آموزش، توانمندسازی و ظرفیتسازی در جامعه بر پیشگیری اهتمام ورزیم. بنابراین باید بر پیشگیری از معلولیتها، فقر، بیسوادی و بیماری تأکید جدی داشت چراکه این رویکرد هم هزینه کمتری به دنبال دارد و هم بهرهوری بیشتری ایجاد میکند.
محلهمحوری مؤلفه پنجم
وی پنجمین مؤلفه را محلهمحوری دانست و افزود: رهبر شهید انقلاب، بهجای تمرکزگرایی و برنامههای متصلب، ملی، متمرکز و سازمانیافته ساختاری بر حرکت بهسوی مساجد، مدارس و محلات تأکید میکرد، همان چیزی که امروز از آن با عنوان محلهمحوری یاد میکنیم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور در پایان اظهار کرد: طرح سلام نیز با چنین نگاهی شکل میگیرد. حضور در محلات، بهرهگیری از ظرفیت مردم، داشتن نگاهی فعال بهجای انفعالی و در دسترس بودن. در چنین شرایطی، پیشگیری، توانمندسازی و فرصتآفرینی بهتر و بیشتر امکان تحقق پیدا میکنند.
نظر شما